ARR czy AI w Belgii — jakie świadczenie przy niepełnosprawności i jak złożyć wniosek?

W Belgii osoby dorosłe z niepełnosprawnością mogą ubiegać się o dwa federalne świadczenia: ARRi i AI. Oba przyznaje Dyrekcja Generalna ds. Osób z Niepełnosprawnością — FR: Direction générale Personnes handicapéesi (DG HAN, DGPH), NL: Directie-generaal Personen met een handicap. O oba wnioskujesz jednym formularzem w serwisie My Handicap. Poniżej wyjaśniamy, czym się różnią, kto może je dostać, jak złożyć wniosek i co zrobić przy odmowie.

Czym różni się ARR od AI?

Świadczenie zastępujące dochód — FR: allocation de remplacement de revenus (ARR), NL: inkomensvervangende tegemoetkoming (IVT) — przysługuje, gdy niepełnosprawność ogranicza twoją zdolność zarobkowania. Ma zastąpić dochód, który osiągałbyś bez niepełnosprawności.

Świadczenie integracyjnei — FR: allocation d'intégration (AI), NL: integratietegemoetkoming (IT) — przysługuje, gdy niepełnosprawność ogranicza twoją samodzielność w codziennym życiu. Ma pokryć dodatkowe koszty, które ponosisz, żeby uczestniczyć w życiu społecznym. Możesz je dostać także wtedy, gdy pracujesz.

DG HAN zaznacza, że jej świadczenie to nie to samo co świadczenie z tytułu inwalidztwa wypłacane po roku niezdolności do pracy ani odszkodowanie po wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej. Jeśli jesteś na długim zwolnieniu lekarskim, przeczytaj też poradnik Rok chorobowego — co oznacza przejście do invalidité?.

Uwaga: polskie orzeczenie o niepełnosprawności nie daje automatycznie prawa do ARR ani AI. DG HAN przeprowadza własną ocenę według belgijskich kryteriów. Polska dokumentacja medyczna może jednak pomóc w ocenie.

Kto może złożyć wniosek?

Według DG HAN musisz spełnić jednocześnie kilka warunków:

• masz od 18 do 66 lat (wniosek trzeba złożyć najpóźniej w dniu poprzedzającym 66. urodziny);
• jesteś wpisany do rejestru ludnościi (FR: registre de la population, NL: bevolkingsregister), masz adres zameldowania w Belgii i faktycznie tu mieszkasz;
• spełniasz warunek obywatelstwa — obywatele UE, w tym Polacy, mają w tym zakresie takie same prawa jak Belgowie;
• DG HAN uznała twoją niepełnosprawność: przy ARR ograniczenie zdolności zarobkowania, przy AI co najmniej 7 punktów utraty samodzielności;
• Twoje dochody nie przekraczają określonych granic.

Jeśli jako obywatel UE masz kartę pobytu EU lub EU+ i nie masz pewności, czy spełniasz warunek wpisu do rejestru, zapytaj DG HAN lub pracownika socjalnego kasy chorych przed złożeniem wniosku.

Osoby poniżej 18 lat mogą dostać świadczenie, jeśli są lub były w związku małżeńskim, mają dziecko na utrzymaniu albo niepełnosprawność pojawiła się po utracie prawa do zasiłku rodzinnego. Według Droits Quotidiens wniosek można złożyć od pierwszego dnia miesiąca po 17. urodzinach, ale świadczenie wypłaca się dopiero od 18 lat.

Dlaczego 66, a nie 65 lat?

Od 1 stycznia 2025 r. ustawowy wiek emerytalny w Belgii wynosi 66 lat. Dekret królewski opublikowany 2 stycznia 2026 r. powiązał z nim granicę wieku dla ARR i AI. DG HAN potwierdza: jeśli urodziłeś się 1 stycznia 1960 r. lub później, możesz złożyć wniosek do dnia przed 66. urodzinami. Starsze poradniki i ulotki, które podają 65 lat, są w tym punkcie nieaktualne.

Okres przejściowy dla osób, które skończyły 65 lat po 1 stycznia 2025 r. (wniosek z datą wsteczną), zakończył się 31 marca 2026 r.

Jeśli złożysz wniosek przed osiągnięciem wieku emerytalnego, możesz zachować świadczenie także po 66. urodzinach. Po przekroczeniu tego wieku nowy wniosek kierujesz już do instytucji regionalnej (zob. niżej „Co po 66. urodzinach?”).

Jak DG HAN ocenia niepełnosprawność?

ARR: zdolność zarobkowania

Lekarz lub specjalista ds. oceny DG HAN sprawdza, czy niepełnosprawność uniemożliwia ci pracę albo czy możesz zarobić najwyżej jedną trzecią tego, co osoba bez niepełnosprawności na zwykłym rynku pracy. Bierze pod uwagę twoje wykształcenie, przebieg kariery, obecne źródło dochodu i powody, dla których ewentualnie przestałeś pracować. Sam brak pracy nie wystarcza.

AI: samodzielność w sześciu obszarach

Lekarz ocenia, jak radzisz sobie z:

1. poruszaniem się;
2. zakupami, gotowaniem i jedzeniem;
3. myciem się i ubieraniem;
4. utrzymaniem mieszkania i pracami domowymi;
5. samodzielnym życiem, oceną i unikaniem zagrożeń;
6. komunikacją i kontaktami z innymi ludźmi.

Za każdy obszar można dostać od 0 do 3 punktów: 0 — brak trudności, 1 — pewne trudności, 2 — duże trudności (potrzebna pomoc), 3 — niemożliwe bez pomocy innej osoby. Maksimum to 18 punktów. Do AI potrzeba co najmniej 7 punktów. Liczba punktów wyznacza kategorię świadczenia.

Ocena nie jest diagnozą. Nie ma badań krwi ani badań inwazyjnych; lekarz DG HAN opiera się na dokumentacji twojego lekarza prowadzącego, zadaje pytania i może przeprowadzić proste testy. Osoba towarzysząca może być obecna przy ocenie.

Ile wynoszą ARR i AI?

Kwota zależy od sytuacji rodzinnej, oceny niepełnosprawności i dochodów. Poniżej maksymalne kwoty roczne według tabeli DG HAN obowiązujące od 1 września 2026 r. (kwoty miesięczne to przybliżone przeliczenie). Kwoty są indeksowane.

ARR — według kategorii rodzinnej

Opis kategorii pochodzi z Droits Quotidiens. Jeśli mieszkasz z inną osobą niepełnosprawną i oboje wnioskujecie o ARR, każde z was dostaje kwotę kategorii B, a nie C.

AI — według liczby punktów

Jakie dochody się liczą?

• Liczą się tylko dochody podlegające opodatkowaniu. Nieopodatkowany wolontariat nie wpływa na świadczenie.
• DG HAN bierze zwykle dochody sprzed dwóch lat z decyzji podatkowej (FR: avertissement-extrait de rôlei, NL: aanslagbiljet). Jeśli dochody gospodarstwa domowego zmieniły się o co najmniej 20%, liczy się rok poprzedni.
• Przy ARR liczą się także dochody osoby, z którą tworzysz gospodarstwo domowe: małżonka, partnera prawnego lub faktycznego.
• Przy AI od 1 stycznia 2021 r. DG HAN nie uwzględnia dochodów partnera. Mimo to musisz podać o nich wszystkie informacje, bo dochód rodziny wpływa np. na wybór roku odniesienia.
• Część dochodu z pracy jest zwolniona z odliczenia. Jeśli wracasz do pracy po co najmniej dwóch latach bez dochodu z pracy, przez dwa lata korzystasz z wyższych zwolnień przy ARR. Dotyczy to pracowników, urzędników i samozatrudnionych.

DG HAN udostępnia symulator ARR/AI, ale wynik jest tylko szacunkiem. Dokładną kwotę poznasz z decyzji.

Jak złożyć wniosek przez My Handicap?

1. Zaloguj się na platformie My Handicap przez eIDi z kodem PIN lub itsme.
2. Otwórz zakładkę „Mon dossier” / „Mijn dossier” i wybierz „Demande d'allocation + évaluation du handicap” (NL: Tegemoetkoming aanvragen + Handicap vaststellen).
3. To jeden formularz na ARR i AI — o te świadczenia nie da się wnioskować osobno.
4. Opisz jak najwięcej konkretnych przykładów: ile przejdziesz bez przerwy, w czym ktoś ci pomaga, jak często masz gorsze dni, jakich sprzętów używasz.
5. Podaj imię i nazwisko lekarza prowadzącego (np. lekarza rodzinnegoi). DG HAN poprosi go elektronicznie o dokumentację medyczną.
6. Kliknij „Envoyer” (wyślij). Dopiero wtedy wniosek zostaje wysłany. Przycisk „Compléter plus tard” zapisuje formularz na dwa miesiące.
7. Od razu skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, żeby szybko przekazał informacje medyczne.

Przygotuj: numer rejestru krajowegoi, dane lekarza prowadzącego, numer konta bankowego oraz dowód tożsamości.

Kto pomoże wypełnić wniosek?

• kasa chorych — FR: mutualitéi / mutuelle, NL: ziekenfonds (dział pomocy społecznej);
• gmina albo CPASi / OCMW;
• dyżury pracowników socjalnych DG HAN w twoim regionie (wyszukiwarka na stronie DG HAN; czasem trzeba się umówić);
• infolinia DG HAN: 02 202 02 02 (poniedziałek, środa, czwartek, piątek 8:30–12:30, wtorek 13:00–16:00).

Co dzieje się po złożeniu wniosku?

1. DG HAN zbiera informacje: medyczne od twojego lekarza, finansowe i administracyjne od innych instytucji. Może też poprosić cię o dokumenty.
2. Zwykle dostajesz pocztą zaproszenie na rozmowę z lekarzem lub specjalistą ds. oceny. Jeśli termin ci nie pasuje, od razu poproś o inny. Weź zaproszenie i dowód tożsamości.
3. Ocena w domu jest możliwa tylko wtedy, gdy nie możesz się przemieszczać nawet z pomocą drugiej osoby — potrzebne jest zaświadczenie lekarza prowadzącego.
4. Decyzję dostajesz listem lub przez eBox. Przy wniosku o świadczenie przychodzą dwa listy: najpierw wynik oceny niepełnosprawności, potem decyzja o obliczeniu świadczenia.

Ile to trwa? Ustawowy termin rozpatrzenia wniosku o świadczenie to 6 miesięcy. Bieg terminu zawiesza się, jeśli nie odpowiadasz w terminie na prośby o informacje. Mediana oczekiwania w 2025 r. wynosiła, zależnie od ośrodka, od 3,5 miesiąca (Limburgia) do 7,5 miesiąca (Bruksela, Brabancja).

Od kiedy świadczenie? Po pozytywnej decyzji prawo przysługuje od pierwszego dnia miesiąca po złożeniu wniosku. Zaległe kwoty dostaniesz najwcześniej razem z pierwszą wypłatą. Jeśli w międzyczasie CPAS wypłacał ci zaliczki, DG HAN najpierw zwróci je CPAS.

Świadczenie wpływa co miesiąc na konto, którego jesteś właścicielem lub współwłaścicielem. Od 2026 r. DG HAN nie wypłaca już świadczeń przekazem pocztowym.

Co zrobić, gdy nie zgadzasz się z decyzją?

Wniosek o ponowne otwarcie sprawy

Możesz poprosić DG HAN o ponowne otwarcie sprawy (FR: réouverture) — zarówno co do oceny niepełnosprawności, jak i obliczenia kwoty. Masz na to 3 miesiące od otrzymania danej decyzji.

• Napisz konkretnie, z którą częścią decyzji się nie zgadzasz i dlaczego.
• Dołącz pisemne uzasadnienie lekarza prowadzącego lub specjalisty oraz nowe raporty (np. od fizjoterapeuty, pielęgniarki, logopedy).
• Wyślij wniosek przez formularz kontaktowy DG HAN albo listem do regionalnego ośrodka oceny (przy obliczeniu kwoty: na adres DG HAN, Bd du Jardin Botanique 50, bte 150, 1000 Bruxelles).

Odwołanie do sądu pracy

Decyzję możesz zaskarżyć do sądu pracyi — FR: tribunal du travail, NL: arbeidsrechtbank — w terminie 3 miesięcy od otrzymania ostatecznej decyzji. Przy wniosku o świadczenie ostateczna jest zwykle druga decyzja (o obliczeniu kwoty).

Uwaga: wniosek o ponowne otwarcie sprawy nie przedłuża terminu na odwołanie do sądu. Jeśli nie chcesz ryzykować, złóż oba równolegle.

Możesz też złożyć skargę w dziale skarg DG HAN albo, jeśli kontakt z DG HAN nic nie dał, zwrócić się bezpłatnie do Federalnego Rzecznika Praw Obywatelskich (FR: Médiateur fédéral, NL: Federale Ombudsman).

Co po 66. urodzinach?

Po osiągnięciu wieku emerytalnego nowy wniosek nie trafia już do DG HAN, tylko do instytucji regionalnej. Pomoc dla osób starszych z ograniczoną samodzielnością i niskimi dochodami ma różne nazwy:

• Flandria: zorgbudgeti voor ouderen met een zorgnood (wcześniej tegemoetkoming voor hulp aan bejaardeni). Wniosek składasz najwcześniej w dniu 66. urodzin, online lub przez kasę chorych, gminę albo OCMW. Musisz być członkiem flamandzkiej kasy opiekii (NL: zorgkas). Dodatkowo przez co najmniej 5 kolejnych lat kalendarzowych musisz spełniać jeden z dwóch warunków: mieszkać we Flandrii lub Brukseli albo być ubezpieczonym społecznie w państwie UE, EOG lub w Szwajcarii (szczegóły podaje Vlaamse Sociale Beschermingi). Od 1 marca 2026 r. samodzielność osób mieszkających w domu ocenia się nowym narzędziem BelRAI Screener. Tego budżetu nie można łączyć z IVT ani IT.
• Walonia: allocation pour l'aide aux personnes âgées (APA). Zarządza nią AVIQ, a obsługują kasy chorych. Wniosek złożysz w kasie chorych, gminie, CPAS albo online przez Wal-Protect. Samodzielność ocenia lekarz kasy chorych; potrzeba co najmniej 7 punktów.
• Bruksela: APA prowadzi Iriscare (wniosek online albo na formularzu papierowym; pomoże kasa chorych, gmina lub CPAS).
• Wspólnota niemieckojęzyczna: Pflegegeld (Ostbelgien).

Jeśli przeprowadzasz się między regionami, w ciągu trzech miesięcy od zmiany adresu skontaktuj się z kasą chorych (przy przeprowadzce do Flandrii lub Walonii) albo z Iriscare (przy przeprowadzce do Brukseli).

Członkostwo w zorgkas wiąże się z corocznym zorgpremiei — szczegóły w poradniku Zorgpremie we Flandrii — kto płaci, ile wynosi w 2026 r. i co grozi za brak wpłaty?.

Jakie dodatkowe uprawnienia może dać uznanie niepełnosprawności?

Te uprawnienia przyznają inne instytucje, nie DG HAN. Zwykle przekazuje im ona twoje dane automatycznie, ale warunki różnią się między instytucjami i regionami. Według DG HAN:

• Przy ARR lub AI: wyższa refundacja z kasy chorych — FR: intervention majoréei (BIM), NL: verhoogde tegemoetkoming, taryfa socjalna na prąd i gaz, socjalna oferta internetowai u operatora (wniosek składasz sam) oraz możliwość uwzględnienia okresu bezczynności z powodu niepełnosprawności w emeryturze pracowniczej. We Flandrii dodatkowo taryfa socjalna na wodę i bezpłatny abonament De Lijn.
• Przy uznanym ograniczeniu zdolności zarobkowania (kryterium ARR) lub co najmniej 9 punktach utraty samodzielności: ulgi w podatku dochodowym (wyższa kwota wolna), dodatkowa ulga za osoby niepełnosprawne na utrzymaniu, obniżka podatku od nieruchomości (FR: précomptei immobilier, NL: onroerende voorheffing) i ulgi w mieszkaniach socjalnych (wniosek składasz sam).
• Przy co najmniej 12 punktach: ryczałt dla osób przewlekle chorych.
• Przy trudnościach w poruszaniu się: karta parkingowa — osobny wniosek w My Handicap.

Więcej przeczytasz w poradnikach Karta parkingowa dla osoby z niepełnosprawnością, BIM — kiedy kasa chorych przyznaje wyższą refundację i Internet socjalny — czy samo BIM daje prawo.

O czym pamiętać, gdy już dostajesz świadczenie?

• Zgłaszaj zmiany w dochodach, sytuacji rodzinnej i miejscu zamieszkania przez My Handicap. Przy ARR liczą się też dochody partnera.
• Wyjazdy za granicę: według Droits Quotidiens możesz przebywać za granicą do 90 dni w roku (jednorazowo lub w częściach) i nadal dostawać świadczenie, o ile zachowasz adres zameldowania w Belgii. Dłuższy pobyt jest możliwy tylko w określonych sytuacjach (np. szpital, praca za granicą) i wymaga pisemnego zgłoszenia DG HAN co najmniej miesiąc przed wyjazdem.
• Pogorszenie zdrowia: możesz poprosić o nową ocenę niepełnosprawności.
• Praca przy ARR: jeśli zaczynasz działalność na własny rachunek, DG HAN radzi zgłosić to w ciągu 3 miesięcy. O zatrudnieniu pracowników DG HAN dowiaduje się automatycznie przez system Dimonai.

Stan informacji: 8 października 2026 r. Opracowano na podstawie stron DG Personnes handicapées (ARR, AI, procedura uznania, terminy oczekiwania, ponowne otwarcie sprawy, wypłaty, uprawnienia pochodne, tabela kwot od 1 września 2026 r.), fiszek Droits Quotidiens, informacji Esenca o granicy wieku oraz stron Vlaamse Sociale Bescherming i Wallonie.be o pomocy dla osób starszych. Ostateczne prawo do świadczenia i jego wysokość ustala DG HAN po indywidualnej ocenie.