Praca w Polsce i Belgii — gdzie złożyć wniosek o emeryturę?

Pracowałeś w Polsce i w Belgii, a zbliża się wiek emerytalny? Nie musisz składać dwóch niezależnych wniosków w dwóch krajach. W Unii Europejskiej wystarczy jeden wniosek złożony w jednej instytucji — tej w kraju, w którym mieszkasz. Ta instytucja przekaże sprawę do drugiego kraju. Obie emerytury nie muszą jednak ruszyć tego samego dnia. Poniżej wyjaśniamy, gdzie złożyć wniosek, co przygotować i czego się spodziewać.

Poradnik dotyczy osób, które mają okresy ubezpieczenia w Polsce i w Belgii oraz mieszkają w jednym z tych dwóch państw. Nie wylicza wysokości świadczeń ani nie opisuje podatków od emerytury.

Czy trzeba składać dwa osobne wnioski?

Nie. Zgodnie z unijnymi zasadami koordynacji zabezpieczenia społecznego wniosek o emeryturę składasz w instytucji tylko jednego państwa — co do zasady w państwie, w którym aktualnie mieszkasz, jeżeli masz w nim okresy ubezpieczenia. Według serwisu Your Europe Komisji Europejskiej ten kraj rozpatruje wniosek i zbiera informacje o składkach ze wszystkich państw, w których pracowałeś.

Instytucja kraju zamieszkania ma obowiązek przekazać wniosek do instytucji każdego państwa, w którym byłeś ubezpieczony. Data złożenia wniosku w jednym państwie jest wiążąca dla pozostałych państw.

Gdzie złożyć wniosek, gdy mieszkasz w Belgii?

Jeżeli mieszkasz w Belgii, wniosek składasz w belgijskiej Federalnej Służbie Emerytalnej — FR: Service fédéral des Pensionsi (SFP), NL: Federale Pensioendienst (FPD). Według SFP możesz to zrobić:

• online w serwisie mypension.be,
• w urzędzie swojej gminy (administration communale / gemeentebestuur),
• telefonicznie pod specjalnym numerem SFP +32 2 225 17 65 (od poniedziałku do piątku, 8.30–12.00).

W razie potrzeby ekspert SFP umawia wizytę w jednym z punktów Pointpension — wszystkie przyjmują po wcześniejszym umówieniu.

SFP przekazuje sprawę do polskiego ZUS. Sprawy emerytalne osób, które pracowały w Belgii, prowadzi w ZUS Oddział w Chrzanowie, Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych. Nie musisz osobno wysyłać wniosku do Chrzanowa — robi to instytucja belgijska.

Czy SFP zbada emeryturę automatycznie?

SFP bada belgijską emeryturę z urzędu (d'office / ambtshalve) tylko wtedy, gdy łącznie:

• przechodzisz na emeryturę w ustawowym wieku emerytalnym,
• pracowałeś w Belgii jako pracownik lub samozatrudniony,
• mieszkałeś w Belgii 13 miesięcy przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego.

We wszystkich innych przypadkach trzeba złożyć wniosek. Jeżeli masz też okresy pracy w Polsce, nie czekaj biernie na automatyczne badanie. Złóż wniosek albo skontaktuj się z SFP i wyraźnie zaznacz, że masz okresy ubezpieczenia w Polsce. Dzięki temu sprawa trafi także do ZUS.

Gdzie złożyć wniosek, gdy mieszkasz w Polsce?

Jeżeli mieszkasz w Polsce, wniosek składasz w ZUS, w placówce właściwej dla miejsca zamieszkania. ZUS przekaże sprawę do oddziału, który prowadzi sprawy polsko-belgijskie, a ten — do instytucji belgijskiej. SFP potwierdza, że osoba mieszkająca w innym państwie Europejskiego Obszaru Gospodarczego składa wniosek o belgijską emeryturę w instytucji emerytalnej swojego kraju zamieszkania.

Do wniosku o polską emeryturę ZUS stosuje formularz wniosku o emeryturę wraz z załącznikiem dla osób, które ubiegają się o świadczenia z instytucji państw UE/EFTA. Aktualny formularz pobierzesz ze strony ZUS lub otrzymasz w placówce.

Jeżeli nie możesz przyjść osobiście, ZUS oferuje bezpłatne e-wizyty w temacie międzynarodowych emerytur i rent.

Czy obie emerytury ruszą tego samego dnia?

Niekoniecznie. Każde państwo:

• stosuje własny wiek emerytalny i własne warunki,
• wydaje osobną decyzję,
• samo wypłaca swoją część emerytury.

Według SFP ustawowy wiek emerytalny w Belgii wynosi od 2025 r. 66 lat, a od 2030 r. 67 lat. Decyduje data urodzenia: 65 lat dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1960 r., 66 lat dla urodzonych od 1 stycznia 1960 r. do 31 grudnia 1963 r. i 67 lat dla urodzonych od 1 stycznia 1964 r. Według serwisu powroty.gov.pl powszechny wiek emerytalny w Polsce to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. W praktyce może się więc zdarzyć, że jedno świadczenie zacznie być wypłacane kilka lat wcześniej niż drugie.

Jeżeli w jednym z państw nie osiągnąłeś jeszcze wymaganego wieku, możesz odroczyć wniosek o świadczenie z tego państwa. Instytucje wymieniają informacje, ale rozpatrzenie części z tego kraju zostaje wznowione po osiągnięciu odpowiedniego wieku.

Uwaga: Your Europe zaznacza, że pobieranie jednej emerytury wcześniej niż drugiej może wpłynąć na wysokość świadczeń. Przed decyzją o odroczeniu zapytaj o skutki w obu instytucjach.

Nadal pracujesz w Belgii? Polska emerytura może zostać zawieszona

Jeżeli osiągasz polski wiek emerytalny, ale nadal pracujesz — także u pracodawcy w Belgii — sprawdź warunki wypłaty polskiej emerytury. Według serwisu powroty.gov.pl do wypłaty emerytury z ZUS trzeba rozwiązać umowę o pracę z zagranicznym pracodawcą i dołączyć potwierdzenie do dokumentów dla ZUS (można je też przekazać przez instytucję kraju zamieszkania). Jeżeli umowa nie zostanie rozwiązana, ZUS zawiesza wypłatę emerytury — bez względu na wiek i wysokość zarobków za granicą.

Zanim złożysz wniosek o polską emeryturę, zaplanuj więc z pracodawcą i ZUS, od kiedy chcesz ją pobierać. Belgijska emerytura ma własne zasady łączenia z pracą — zapytaj o nie SFP.

Czy okresy z Polski i Belgii się sumują?

Tak, ale tylko do ustalenia prawa do świadczenia. Działa tu zasada sumowania okresów ubezpieczenia — FR: totalisation des périodes, NL: samentelling van tijdvakken. Instytucja każdego państwa, sprawdzając, czy masz prawo do emerytury, uwzględnia okresy pracy w innych krajach UE tak, jakby przepracowano je u niej.

Wysokość emerytury każde państwo liczy jednak według okresów ubezpieczenia u siebie. Według Komisji Europejskiej każde państwo, w którym byłeś ubezpieczony co najmniej rok, wypłaci ci emeryturę. Krótsze okresy nie przepadają — są uwzględniane przy obliczaniu świadczenia.

Kiedy złożyć wniosek?

• Belgia: według SFP wniosek możesz złożyć najwcześniej 12 miesięcy przed datą rozpoczęcia emerytury, a najpóźniej w miesiącu poprzedzającym tę datę.
• Informacje o emeryturze: Your Europe zaleca, by zapytać o swoje świadczenia co najmniej 6 miesięcy przed planowanym przejściem na emeryturę.

Ponieważ data złożenia wniosku w jednym państwie wiąże pozostałe, nie odkładaj go na ostatnią chwilę.

Co przygotować?

1. Dokument tożsamości i numer rachunku bankowego.
2. Zagraniczny numer ubezpieczenia, czyli numer, pod którym byłeś ubezpieczony w drugim państwie.
3. Dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia za granicą, np. świadectwa pracy, zaświadczenia od pracodawców.
4. Listę pracodawców z obu krajów, z datami zatrudnienia i adresami.

Według powroty.gov.pl za okresy w Polsce po 31 grudnia 1998 r. ZUS co do zasady ma już dane na koncie ubezpieczonego. Dokumenty z wcześniejszych lat warto zebrać zawczasu.

Według SFP szczegółowe wyliczenie belgijskiej emerytury otrzymasz w mypension.be, zanim rozpocznie się wypłata.

Co dostaniesz po rozpatrzeniu?

Każde państwo wyda własną decyzję. Dodatkowo otrzymasz podsumowanie decyzji na unijnym formularzu P1. Pokazuje ono, jakie decyzje wydały instytucje poszczególnych państw.

Każde państwo zwykle wypłaca swoją część emerytury na rachunek bankowy w kraju, w którym mieszkasz.

Co zrobić, gdy coś się nie zgadza?

• Brakuje okresów z jednego kraju — porównaj decyzje i formularz P1i ze swoją historią zatrudnienia. Prześlij brakujące dokumenty instytucji, w której złożyłeś wniosek.
• Jedna emerytura już jest, a drugiej brak — sprawdź, czy osiągnąłeś wiek emerytalny w drugim państwie i czy wniosek nie został odroczony.
• Nie wiesz, na jakim etapie jest sprawa — zadzwoń do SFP pod numer +32 2 225 17 65. W Polsce zadzwoń do Centrum Obsługi Telefonicznej ZUS, tel. 22 560 16 00, i poproś o informację w sprawie prowadzonej przez Oddział w Chrzanowie.
• Nie zgadzasz się z decyzją — sprawdź pouczenie w decyzji danego państwa. Każda decyzja podlega procedurze odwoławczej w kraju, który ją wydał.

Uwaga: ten poradnik opisuje zasady ogólne. O prawie do emerytury i jej wysokości decydują instytucje każdego z państw po zbadaniu twojej sprawy.