Pracujesz na część etatu ze zmiennym grafikiem — kiedy pracodawca musi podać godziny?

Przy pracy na część etatu ze zmiennym grafikiem pracodawca nie może dowolnie podawać zmian z dnia na dzień. Co do zasady konkretny grafik trzeba przekazać co najmniej 7 dni roboczych wcześniej. Układ zbiorowyi pracy (CCT/CAO) w danym sektorze może skrócić ten termin, ale zasadniczo nie poniżej 3 dni roboczych.

Jeśli zmiana została podana za późno albo wypada poza ramami przewidzianymi w regulaminie pracy, pracownik może odmówić jej wykonania bez niekorzystnego traktowania z tego powodu. Zasady te wprowadziły ustawy z 3 października 2022 r. („deal pour l'emploi / arbeidsdeal”) i z 7 października 2022 r. (o przejrzystych i przewidywalnych warunkach pracy).

Kogo dotyczą te zasady?

Chodzi o pracownika zatrudnionego na część etatu, którego liczba godzin jest ustalona, ale konkretne dni lub godziny pracy mogą się zmieniać. Po francusku spotkasz określenie travail à temps partiel avec horaire variablei, a po niderlandzku deeltijdse arbeid met variabel werkrooster.

To nie jest to samo co stały grafiki, np. zawsze poniedziałek–środa 8:00–14:00. Przy grafiku zmiennym pracodawca układa konkretne zmiany w granicach wcześniej ustalonego systemu.

Ile wcześniej musisz dostać grafik?

Zasada ogólna: 7 dni roboczych

Pracodawca powinien poinformować o konkretnym grafiku co najmniej 7 dni roboczych przed rozpoczęciem pracy według tego grafiku.

Termin dotyczy dni roboczych, nie kalendarzowych. Dlatego nie należy mechanicznie liczyć siedmiu kolejnych dat w kalendarzu.

Sektor może przewidywać krótszy termin

CCT/CAO zawarta na poziomie właściwego sektora może przewidywać krótszy termin. Co do zasady nie może on być krótszy niż 3 dni robocze.

Według UCM w całym sektorze horeca (komisja parytetowai 302) oraz w pralniach i farbiarniach (komisja 110) termin od 1 stycznia 2023 r. wynosi 3 dni robocze. Niektóre wcześniejsze układy sektorowe z odrębnymi terminami (np. ogrodnictwo, sprzątanie, szkoły jazdy) obowiązują do czasu ich wygaśnięcia. Dlatego zawsze warto sprawdzić numer komisji parytetowej (commission paritaire / paritair comité) i regulamin pracy.

Jeśli pracodawca twierdzi, że w Twojej firmie obowiązuje krótszy termin, poproś o wskazanie konkretnej CCT/CAO albo przepisu regulaminu pracyi, na którym się opiera.

Co musi być zapisane w regulaminie pracy?

Przy zmiennych grafikach regulamin pracy powinien określać ramy, w których pracodawca może planować pracę. W praktyce powinno dać się z niego ustalić m.in.:

• w jakie dni tygodnia praca może być wykonywana,
• w jakich przedziałach godzinowych można planować zmiany,
• minimalną i maksymalną długość dnia pracy, jeżeli ma zastosowanie,
• sposób oraz termin przekazywania konkretnego grafiku.

Umowa o pracę powinna odsyłać do tych ram, zamiast pozostawiać pracodawcy całkowicie nieograniczoną swobodę.

Czy możesz odmówić zmiany podanej za późno?

Tak. Według UCM pracownik ze zmiennym grafikiem może odmówić pracy, jeżeli:

• konkretna zmiana nie odpowiada grafikowi przekazanemu w obowiązującym terminie, lub
• zmiana wypada poza dniami tygodnia lub przedziałem godzinowym, w których zgodnie z regulaminem pracy pracodawca może planować pracę.

Pracodawca, który traktuje niekorzystnie pracownika za uprawnioną odmowę, podlega sankcji poziomu 2 (grzywna karna lub administracyjna).

Warto odmowę przekazać na piśmie, np. e-mailem lub wiadomością, i zachować screenshot grafiku z datą publikacji. Nie ograniczaj się do ustnej rozmowy, jeśli później może powstać spór.

Co jeśli pracodawca odwołuje już zaplanowaną zmianę?

Według UCM, jeżeli pracodawca późno odwoła zmianę przewidzianą w ustalonym zmiennym grafiku, musi za nią zapłacić tak, jakby została wykonana. Nie dotyczy to odwołania z powodu siły wyższej (force majeure / overmacht), czyli okoliczności niezależnych od pracodawcy. Ustawa nie określa, co dokładnie oznacza „późne” odwołanie.

Jeśli usunięto Ci już przekazaną zmianę i nie wypłacono wynagrodzenia, zachowaj pierwotny grafik, informację o anulowaniu oraz pasek płacowyi. Dokładna ocena zależy od sektora i okoliczności odwołania.

Co zrobić krok po kroku, gdy grafiki przychodzą za późno?

1. Sprawdź umowę i regulamin pracy. Poszukaj zapisów o horaire variable / variabel werkrooster.
2. Ustal komisję parytetową. Numer znajdziesz zwykle na pasku płacowym lub dokumentach zatrudnienia.
3. Sprawdź termin sektorowy. Zasada ogólna to 7 dni roboczych, ale prawidłowa CCT/CAO może przewidywać krótszy termin.
4. Zapisuj dowody. Rób screenshoty aplikacji z grafikiem, zachowuj SMS-y, e-maile i historię zmian.
5. Zgłoś problem pisemnie. Wskaż konkretną zmianę i datę, kiedy została Ci przekazana.
6. Jeśli sytuacja się powtarza, możesz skontaktować się ze związkiem zawodowym albo z Contrôle des lois sociales / Toezicht op de Sociale Wetten.

Co zrobić, jeśli szef wpisuje Ci zmianę wieczorem na następny dzień?

Najpierw sprawdź, czy w Twoim sektorze istnieje ważny wyjątek od zasady 7 dni. Jeżeli nie, taka praktyka co do zasady nie spełnia ustawowego terminu.

Nie usuwaj wiadomości ani powiadomień z aplikacji. Jeśli chcesz odmówić, zrób to spokojnie i pisemnie, wskazując, że grafik został przekazany po terminie. Jeżeli pracodawca grozi sankcją, zmianą umowy albo zwolnieniem wyłącznie dlatego, że skorzystałeś z prawa odmowy, warto szybko skonsultować sprawę z inspekcją lub związkiem.

Najważniejsze rozróżnienie

7 dni roboczych to zasada ogólna, a nie bezwzględny termin dla każdego sektora. Jeśli w Twojej komisji parytetowej istnieje wiążąca CCT/CAO, termin może być krótszy. Pracodawca powinien jednak potrafić wskazać podstawę takiego wyjątku, a regulamin pracy musi określać ramy planowania.