Szef pisze po godzinach — jak działa prawo do odłączenia w Belgii?

Jeżeli szef wysyła wiadomości wieczorem, w weekend albo podczas urlopu, nie oznacza to automatycznie, że musisz być stale dostępny. W Belgii pracodawcy zatrudniający co najmniej 20 pracowników muszą ustalić zasady prawa do odłączenia — FR: droit à la déconnexion, NL: recht op deconnectie — gdy pracownik nie powinien już wykonywać pracy.

Obowiązek wprowadziła ustawa z 3 października 2022 r. o różnych przepisach dotyczących pracy (FR: loi portant des dispositions diverses relatives au travail, Moniteur belge z 10 listopada 2022 r.). Według SPF Emploi przepis obowiązuje od 20 listopada 2022 r. Ustawowym terminem na uregulowanie zasad był 1 stycznia 2023 r.; SPF Emploi dopuścił w praktyce złożenie dokumentów do 1 kwietnia 2023 r.

Nie jest to jednak prosty zakaz wysyłania każdego e-maila po 17:00. Kluczowe są twój grafik, odpoczynek, CCTi, regulamin pracy oraz ewentualny formalny dyżur.

Co musi ustalić firma zatrudniająca co najmniej 20 pracowników?

Pracodawca powinien uregulować prawo do odłączenia w CCT przedsiębiorstwa albo w regulaminie pracy, chyba że właściwe zasady zostały już uregulowane na odpowiednim poziomie sektorowym lub międzybranżowym.

Ustalenia powinny obejmować co najmniej:

• praktyczne zasady korzystania z prawa pracownika do bycia nieosiągalnym poza godzinami, w których ma pracować;
• zasady używania narzędzi cyfrowych tak, aby chronić odpoczynek, urlop, życie prywatne i rodzinne;
• działania informacyjne lub szkoleniowe dotyczące rozsądnego korzystania z poczty, telefonu i innych narzędzi.

Dlatego odpowiedź na pytanie „czy muszę odpisać?” zaczyna się od sprawdzenia dokumentów obowiązujących u twojego pracodawcy.

Gdzie sprawdzić zasady?

Sprawdź kolejno:

1. regulamin pracy — FR: règlement de travaili, NL: arbeidsreglement;
2. CCT przedsiębiorstwa;
3. CCT właściwej komisji parytetoweji (CP/PC);
4. umowę o pracę i ewentualny aneks dotyczący telepracy, dyżurów albo dostępności;
5. wewnętrzną politykę IT lub telepracy, o ile nie jest sprzeczna z wyższymi źródłami prawa.

Jeżeli nie znasz numeru CP/PC, sprawdź go na pasku wynagrodzenia albo poproś HR o wskazanie właściwej komisji.

Czy muszę odpowiadać na e-mail, Teams lub telefon po pracy?

Co do zasady podczas odpoczynku, urlopu albo poza uzgodnionym czasem pracy nie powinieneś być traktowany jak osoba stale pozostająca do dyspozycji.

Sama techniczna możliwość odczytania wiadomości nie tworzy obowiązku natychmiastowej reakcji. Sprawdź jednak, czy:

• masz formalnie ustalony dyżur;
• charakter stanowiska obejmuje ustaloną dostępność awaryjną;
• obowiązuje konkretna CCT lub procedura firmowa;
• dana sytuacja jest rzeczywiście wyjątkowa, a nie stałą praktyką obchodzenia czasu pracy.

Jeżeli pracodawca oczekuje regularnej pracy po godzinach, problem może dotyczyć nie tylko prawa do odłączenia, ale też ewidencji i wynagradzania czasu pracy.

Wiadomość od szefa a wykonywanie pracy

Otrzymanie wiadomości nie jest tym samym co wykonywanie pracy. Jeżeli jednak masz regularnie:

• odpowiadać klientom;
• analizować dokumenty;
• wykonywać polecenia;
• uczestniczyć w spotkaniach;
• odbierać obowiązkowe telefony;
• logować się do systemów i rozwiązywać problemy,

to może być realne świadczenie pracy, które należy ocenić w kontekście czasu pracy, grafiku, odpoczynku oraz ewentualnych dodatków sektorowych.

A jeśli pracuję z domu?

Telepraca nie oznacza całodobowej dostępności. Przy telepracy obowiązują uzgodnione zasady czasu pracy i dostępności, a prawo do odpoczynku nie znika dlatego, że służbowy laptop stoi w domu.

Jeżeli pracodawca wymaga określonych godzin dostępności podczas telepracy, powinny one wynikać z właściwych ustaleń dotyczących telepracy i pozostawać zgodne z zasadami czasu pracy.

Co z małą firmą poniżej 20 pracowników?

Próg co najmniej 20 pracowników dotyczy federalnego obowiązku formalnego uregulowania prawa do odłączenia na poziomie przedsiębiorstwa. To nie znaczy, że pracownik małej firmy nie ma prawa do odpoczynku albo że szef może wymagać nieograniczonej pracy po godzinach.

W małej firmie nadal trzeba sprawdzić:

• przepisy o czasie pracy i odpoczynku;
• sektorową CCT;
• umowę i regulamin;
• zasady dotyczące urlopu;
• ewentualny formalny dyżur.

Urlop to nie zwykła praca z innej lokalizacji

Podczas urlopu wypoczynkowego pracownik ma korzystać z odpoczynku. Stałe oczekiwanie odpowiedzi na e-maile, wykonywania zadań lub udziału w spotkaniach może być sprzeczne z celem urlopu i ustalonymi zasadami odłączenia.

Jeżeli zdarzenie jest naprawdę wyjątkowe, oceń konkretną sytuację. Nie należy jednak traktować każdej „pilnej” wiadomości jako automatycznego obowiązku przerwania urlopu.

Co zrobić, jeśli kontakt po godzinach stał się regułą?

1. Zrób kopię właściwego fragmentu regulaminu, CCT lub polityki.
2. Zapisuj daty i godziny wiadomości oraz rzeczywistego wykonywania zadań.
3. Rozdziel wiadomości, które tylko przyszły, od zadań, które faktycznie musiałeś wykonać.
4. Zapytaj HR lub przełożonego na piśmie, jakie dokładnie zasady dostępności obowiązują twoje stanowisko.
5. Jeżeli istnieje delegacja związkowa, poproś ją o właściwą CCT.
6. Przy długotrwałej presji, konflikcie albo negatywnych konsekwencjach za brak reakcji skonsultuj sprawę ze związkiem zawodowym lub specjalistą prawa pracy.

Pytania, które warto zadać pracodawcy

• W jakich godzinach mam być osiągalny?
• Czy poza tymi godzinami mam formalny dyżur?
• Gdzie zapisano zasady dyżuru i jego wynagrodzenia?
• Jaka CCT lub część regulaminu opisuje prawo do odłączenia?
• Czy wiadomości wysłane poza grafikiem wymagają odpowiedzi przed kolejnym dniem pracy?
• Jak rejestrować pracę wykonaną po godzinach?

Najważniejsze jest ustalenie konkretnej podstawy obowiązku dostępności, a nie przyjęcie, że służbowy telefon sam w sobie oznacza dyżur 24/7.