Titres-services: biuro rano dopisuje ci klienta na popołudnie — czy musisz się zgodzić?

Biuro titres-servicesi może zaproponować ci zastępstwo albo nowego klienta w dniu pracy, ale nie może dowolnie zmieniać twojego grafiku z dnia na dzień. Ustawa o titres-services wymaga, żeby umowa na czas nieokreślonyi określała, jak i w jakim terminie dowiadujesz się o swoim grafiku. Jeśli umowa tego nie określa, grafik trzeba ci podać co najmniej 7 dni wcześniej. Zmiana podana rano na to samo popołudnie zwykle nie mieści się w takim terminie, więc w praktyce wymaga twojej zgody, chyba że twoja umowa przewiduje coś innego.

Poradnik dotyczy pracowników zatrudnionych w zatwierdzonej firmie titres-services / dienstencheques (podkomisja parytetowa CP 322.01) w całej Belgii.

Ten poradnik uzupełnia tekst Praca w titres-services — umowa, godziny, dojazdy i minimalna stawka. Tam znajdziesz podstawy: minimum godzin, stawki i pasek płacowyi.

Kto ustala te zasady?

Ceny bonów i zatwierdzanie firm zależą od regionu (Bruksela, Flandria, Walonia). Twoje prawa jako pracownika nie zależą od regionu. Wynikają z przepisów federalnych i z układów zbiorowychi podkomisji CP 322.01, takich samych w całej Belgii:

• umowa titres-services podlega ogólnej ustawie z 3 lipca 1978 r. o umowach o pracę, z wyjątkiem szczególnych zasad z ustawy z 20 lipca 2001 r. o titres-services (art. 7ter tej ustawy);
• szczególne zasady obejmują m.in. obowiązkowe elementy umowy, w tym grafik (art. 7quinquies), minimalny wymiar godzin i minimalny blok pracy;
• sprawy sektorowe reguluje podkomisja parytetowa 322.01 — FR: sous-commission paritairei pour les entreprises agréées fournissant des travaux ou services de proximité, NL: paritair subcomité voor de erkende ondernemingen die buurtwerken of -diensten leveren.

Ile wcześniej biuro musi podać ci grafik?

Najpierw sprawdź swoją umowę

Każda umowa titres-services musi zawierać wymiar i rozkład czasu pracy (FR: durée et horaire de travail). Przy umowie na czas nieokreślony (CDI) umowa musi też określać, jak i w jakim terminie pracownik dowiaduje się o swoim grafiku (NL: werkrooster).

Możliwe są więc dwie sytuacje:

• w umowie jest stały grafiki (np. poniedziałek i środa 8:00–12:00) — wtedy te godziny są częścią umowy;
• w umowie jest zapis o sposobie przekazywania grafiku (np. przez aplikację, z określonym wyprzedzeniem) — wtedy biuro musi trzymać się tego zapisu.

Gdy umowa nic o tym nie mówi: 7 dni

Jeżeli umowa na czas nieokreślony nie określa terminu, ustawa o titres-services wymaga podania grafiku co najmniej siedem dni wcześniej (art. 7quinquies, 5°). Ustawa mówi o „siedmiu dniach” i nie precyzuje, czy chodzi o dni robocze.

Tę samą zasadę opisują SPF Emploi i sekretariaty socjalne przygotowujące regulaminy pracy dla firm z CP 322.01.

Uwaga: przepisy o titres-services nie przewidują osobnego, krótszego terminu wyprzedzenia przy zastępstwie ani ogólnej reguły typu „biuro musi zadzwonić dzień wcześniej”. Liczy się to, co jest w twojej umowie, a jeśli nic tam nie ma — termin 7 dni.

Umowa na czas określony w pierwszych 3 miesiącach

Według art. 7septies ustawy o titres-services przez pierwsze trzy miesiące u tego samego pracodawcy (licząc od pierwszego zgłoszenia zatrudnienia) kolejne umowy na czas określonyi (CDD) nie zamieniają się w umowę na czas nieokreślony. Jeśli po tych trzech miesiącach nadal pracujesz dla tego pracodawcy, łączy was umowa na czas nieokreślony. Zasada „7 dni, jeśli umowa nic nie mówi” jest w ustawie zapisana dla umów na czas nieokreślony. Przy CDD sprawdź, co o grafiku mówi sama umowa i regulamin pracy. Jeśli nic, zapytaj związek zawodowy.

A ogólna zasada dla zmiennych grafików na część etatu?

Dla pracowników na część etatu ze zmiennym grafikiem obowiązuje ogólna zasada: grafik co najmniej 7 dni roboczych wcześniej, a układ sektorowy może skrócić termin najwyżej do 3 dni roboczych. Opisujemy ją, razem z prawem do odmowy zmiany podanej za późno, w poradniku Pracujesz na część etatu ze zmiennym grafikiem.

Wykaz SPF Emploi z sektorami, które mają odrębne terminy (m.in. sprzątanie CP 121, horeca CP 302), nie wymienia titres-services CP 322.01. Przepisy nie rozstrzygają wprost, jak ogólna zasada dla części etatu łączy się ze szczególną zasadą z ustawy o titres-services. Jeżeli sprawa dotyczy ciebie bezpośrednio, poproś związek zawodowy o ocenę na podstawie twojej umowy.

Czy możesz odmówić zastępstwa tego samego dnia?

Gdy zmiana wykracza poza umowę

Według SPF Emploi umowa ma być wykonywana w warunkach, czasie i miejscu, na które strony się umówiły. Zmiana wymaga co do zasady zgody obu stron. Zapis w umowie, który pozwalałby pracodawcy samemu zmieniać warunki pracy, jest nieważny.

W praktyce oznacza to, że:

• jeśli biuro proponuje ci klienta poza godzinami z umowy lub z przekazanego grafiku (dodatkowe godziny, inna pora dnia), jest to propozycja — możesz się zgodzić albo odmówić;
• jeśli biuro chce przesunąć twoje godziny bez zachowania terminu z umowy (albo 7 dni, gdy umowa nic nie mówi), nie spełnia zasad przekazywania grafiku.

Czy za odmowę grozi sankcja?

Przepisy dotyczące titres-services nie regulują wprost ochrony przed sankcją pracownicy, która odmawia zmiany grafiku. Nie można więc zakładać, że odmowa „nigdy nie może mieć konsekwencji”. Rozsądniej:

1. odmów spokojnie i na piśmie (SMS, e-mail, wiadomość w aplikacji), z krótkim powodem, np. „grafik podany w dniu pracy, poza terminem z mojej umowy”;
2. zachowaj zrzut ekranu planningu z datą i godziną zmiany;
3. jeśli biuro grozi sankcją albo zmienia ci godziny w odwecie, skontaktuj się ze związkiem zawodowym.

SPF Emploi zwraca też uwagę, że brak sprzeciwu może zostać uznany za milczącą zgodę na zmianę. Jeśli zmiany powtarzają się, a ty się na nie nie zgadzasz, mów o tym od razu i na piśmie.

Uwaga: nie traktuj jednej zmiany grafiku jako zerwania umowy przez pracodawcę. SPF Emploi wyjaśnia, że jeśli sąd uzna, że zmiana nie dotyczyła w istotny sposób zasadniczego elementu umowy, to osobę, która powołała się na zerwanie umowy, uważa się za stronę, która umowę rozwiązała. Przed takim krokiem zawsze porozmawiaj ze związkiem.

Twój klient odwołał wizytę, a biuro wysyła cię do innego

To inna sytuacja niż dopisanie klienta ponad grafik. Układ zbiorowy CP 322.01 z 7 maja 2014 r. stanowi, że przy niezapowiedzianej nieobecności klienta (FR: absence imprévue d'un client, NL: onaangekondigde afwezigheid van een klant):

• pracodawca nie może wpisać ci za te godziny bezrobocia ekonomicznego;
• jeśli nie przewidziano pracy zastępczej (FR: prestation de substitution, NL: vervangende tewerkstelling), należy ci się wynagrodzenie za zaplanowane godziny.

Związek SYNOVA opisuje, że gdy klient uprzedzi o nieobecności, pracodawca powinien zrobić wszystko, żeby zaplanowane godziny zostały przepracowane u innego klienta. Wysłanie cię w tych samych godzinach z grafiku do innego klienta jest więc przewidziane w zasadach sektora. Układ nie mówi, czy i kiedy możesz odmówić takiej pracy zastępczej — przy sporze zapytaj związek. Jeśli biuro zamiast zastępstwa proponuje ci urlop za te godziny, przed zgodą zapytaj o to związek.

Dopisany klient a blok 3 godzin

Każda pojedyncza sesja pracy (FR: prestation) w titres-services musi trwać co najmniej 3 godziny, od pierwszego dnia pracy. Według SPF Emploi przejazd między klientami jest czasem pracy, więc wlicza się do tego bloku.

Przykłady z SPF Emploi:

Jeżeli biuro dopisuje ci krótką popołudniową wizytę po kilkugodzinnej przerwie, sprawdź, czy nie powstaje osobny blok krótszy niż 3 godziny.

Jak liczy się przejazd do dopisanego klienta?

• Przejazd bezpośrednio od jednego klienta do następnego tego samego dnia jest co do zasady czasem pracy (SPF Emploi). Trzeba go zapłacić i nie wolno opłacać go bonami klienta.
• Dojazd z domu do pierwszego klienta i powrót od ostatniego to dojazd do pracy, rozliczany według zasad zwrotu kosztów dojazdu, a nie jako czas pracy.

Według SYNOVA (stan strony z 2026 r.) sektor przewiduje też ryczałt za przejazd między kolejnymi klientami: 0,13 euro za km, co najmniej 0,77 euro za przejazd (kwota indeksowana na 1.03.2026), jeśli między wizytami nie ma więcej niż dwóch godzin, a odległość przekracza 1 km. SYNOVA podaje też zasady zwrotu kosztów samego przejazdu (transport publiczny, samochód, rower). Aktualne kwoty sprawdź na pasku płacowym lub w związku — mogą się zmienić przy indeksacji.

Jeśli dojeżdżasz komunikacją publiczną, masz dobry powód, by poprosić biuro o adres klienta przed potwierdzeniem zastępstwa. Bez adresu nie ocenisz, czy zdążysz i ile potrwa przejazd.

Dodatkowe godziny ponad umowę

Jeśli pracujesz na część etatu, a zastępstwo wykracza ponad godziny z umowy, są to godziny dodatkowe (FR: heures complémentaires). Według SPF Emploi są one co do zasady płatne zwykłą stawką, a w niektórych sytuacjach przysługuje dopłata. Czy dopłata należy się w twoim przypadku, zależy od twojego systemu pracy i ewentualnych układów — sprawdź to z działem płac albo ze związkiem. Tygodniowy limit czasu pracy w CP 322.01 to 38 godzin.

Co zrobić, gdy biuro dzwoni rano z zastępstwem

1. Zapytaj o szczegóły: adres, godziny, czy to zastąpienie odwołanego klienta (w twoich godzinach), czy dodatkowe godziny.
2. Sprawdź umowę i regulamin pracy: czy masz stały grafik, czy zapis o tym, jak i kiedy dostajesz planning.
3. Policz blok 3 godzin i przejazd między klientami.
4. Zdecyduj i odpowiedz na piśmie — zgodę albo odmowę z krótkim powodem.
5. Zachowuj dowody: zrzuty planningu, SMS-y, e-maile, paski płacowe. Porównuj godziny na pasku z planningiem, łącznie z przejazdami.
6. Gdy problem się powtarza: zwróć się do delegata związkowego, związku (CSC/ACV, FGTB/ABVV, SYNOVA) albo do inspekcji pracy SPF Emploi (Contrôle des lois sociales / Toezicht op de sociale wetten).

Numer komisji parytetowej znajdziesz zwykle na pasku płacowym — więcej w poradniku Komisja parytetowa — co to jest. O tym, co powinno być w regulaminie pracy, przeczytasz w tekście Regulamin pracy i zasady w firmie w Belgii.