Trzynastka i premie roczne w Belgii

Pamiętaj! Prawo pracy zmienia się regularnie, a niektóre zasady mogą być już częściowo lub całkowicie nieaktualne.

Trzynastka oraz premie (końcowo)roczne to świadczenia, które wielu pracowników otrzymuje pod koniec roku. W Belgii nie istnieje jednak ogólnokrajowy przepis gwarantujący ten dodatek wszystkim zatrudnionym. Prawo do premii zależy przede wszystkim od sektora, od rodzaju umowy oraz od wewnętrznych regulacji firmy. Zanim pracownik dowie się, czy ma do niej prawo, musi sprawdzić zasady obowiązujące w swojej komisji parytetowej oraz w przedsiębiorstwie.

Od czego zależy, czy pracownik dostaje trzynastkę?

Różnice między pracownikami umysłowymi i fizycznymi

W Belgii pracowników dzieli się na dwie podstawowe grupy:

• employés po francusku / bedienden po niderlandzku – pracownicy umysłowi,
• ouvriers po francusku / arbeiders po niderlandzku – pracownicy fizyczni.

W obu grupach zasady dotyczące premii rocznej mogą wyglądać inaczej, ponieważ:

• w wielu sektorach obowiązują odmienne układy zbiorowe pracy (CTT/CAO’s),
• pracownicy fizyczni często mają własne fundusze branżowe, które wypłacają niektóre premie (np. pracownicy Interim mają Fonds Social pour les Intérimaires po francusku / Sociaal Fonds voor de Uitzendkrachten po niderlandzku; pracownicy z sektora bonów usługowych podlegają pod Fonds Social pour les Titres-Services po francusku / Sociaal Fonds voor de Dienstenchques po niderlandzku).

Dlatego pierwszym krokiem zawsze jest sprawdzenie sektorowych zasad dla swojej komisji parytetowej (CP/PC).

Rola sektora i układów zbiorowych

Prawo do premii rocznej najczęściej wynika z:

• układu zbiorowego pracy w danym sektorze (CCT/CAO’s),
• regulaminu pracy,
• indywidualnej umowy o pracę,
• utrwalonego zwyczaju w przedsiębiorstwie (np. firma wypłaca premię od wielu lat każdemu pracownikowi).

Jeżeli sektor nie przewiduje premii rocznej, przedsiębiorstwo może wprowadzić własne zasady — ale tylko wtedy pracownik rzeczywiście ma do niej prawo.

W praktyce często zdarza się, że w jednym sektorze premia ma formę pełnego miesięcznego wynagrodzenia, a w innym – stałej kwoty, procentu pensji lub zupełnie innego mechanizmu.

Czym jest trzynastka?

Trzynastka to najpopularniejsza forma premii rocznej. Zazwyczaj odpowiada mniej więcej jednemu miesięcznemu wynagrodzeniu, choć ostateczna kwota zależy od układów zbiorowych.

Najważniejsze cechy trzynastki:

• wypłacana jest zwykle w listopadzie lub grudniu,
• przysługuje tylko wtedy, gdy przewiduje ją sektor lub firma,
• często wymagana jest minimalna liczba miesięcy przepracowanych w okresie referencyjnym, który nie zawsze pokrywa się z rokiem kalendarzowym,
• jej wysokość może być obniżana proporcjonalnie, jeśli pracownik nie przepracował całego roku.

Zazwyczaj trzynastka i premia roczna są traktowane jako to samo świadczenie.

Kiedy pracownik ma prawo do premii rocznej?

Prawo istnieje wtedy, gdy przewidziano je w przynajmniej jednym z poniższych dokumentów:

• układzie zbiorowym pracy CCT/CAO’s,
• regulaminie pracy,
• indywidualnej umowie o pracę,
• lokalnym zwyczaju, który jest stały, ogólny i stosowany według stałych zasad.

W praktyce:

• jeżeli w firmie od lat wszystkim pracownikom wypłacana jest taka premia, może powstać zwyczaj dający im prawo do jej otrzymania,
• pracodawca nie może już jednostronnie zrezygnować z jej wypłaty, jeśli taki zwyczaj się ukształtował.

Jak oblicza się premię roczną?

Nie ma jednego wzoru. Każdy sektor ustala własne zasady.

Najczęściej stosowane rozwiązania to:

• pełna równowartość miesięcznej pensji brutto,
• stały procent rocznego wynagrodzenia,
• stała kwota ustalona w układzie zbiorowym.

W przypadku niepełnego roku:

• premia jest obliczana proporcjonalnie do liczby miesięcy przepracowanych w roku,
• w wielu sektorach pracownik traci prawo do premii, jeśli sam złoży wypowiedzenie,
• natomiast prawo zwykle jest zachowane, gdy to pracodawca wypowiada umowę.

Ile z premii zostaje na rękę?

Premia roczna jest traktowana jako wynagrodzenie, dlatego obowiązują na niej liczne potrącenia.

Potrącenia obejmują:

• składki na ubezpieczenie społeczne (13,07%),
• zaliczkę na podatek (wyższą niż od zwykłej pensji, ponieważ uznaje się ją za świadczenie wyjątkowe),
• ewentualną specjalną składkę społeczną wyliczaną w miesiącu wypłaty.

W efekcie premia netto jest znacznie niższa niż miesięczne wynagrodzenie.

Przykłady sektorowych zasad

Pracownicy fizyczni (ouvriers / arbeiders)

W wielu sektorach pracownicy fizyczni otrzymują premię roczną, jeśli przepracowali okres referencyjny określony w danej komisji parytetowej, np. od 1 listopada do 31 października lub od 1 lipca do 30 czerwca. Premia:

• jest wypłacana zazwyczaj przed 25 grudnia,
• odpowiada minimalnie wynagrodzeniu za 76 godzin pracy,
• jest obliczana proporcjonalnie w przypadku pracy w niepełnym wymiarze lub nieprzepracowania całego okresu.

Pracownicy umysłowi w sektorze CP/PC 200 (największa komisja parytetowa w Belgii)

W tej komisji obowiązują dwa różne świadczenia:

Premia końcoworoczna (prime de fin d’année po francusku / eindejaarspremie po niderlandzku)

• wypłacana najpóźniej 31 grudnia,
• odpowiada wynagrodzeniu brutto za miesiąc grudzień,
• jeśli pracownik przepracował tylko część roku, otrzymuje proporcjonalną część premii,
• aby otrzymać premię, trzeba mieć co najmniej 6 miesięcy stażu w firmie,
• okres wcześniejszej pracy jako pracownik interim może być zaliczony do stażu pod pewnymi warunkami,
• w niektórych przedsiębiorstwach premia mogła zostać zamieniona na równoważny benefit – jeśli nie pojawia się razem z grudniową wypłatą, warto zapytać dział HR lub delegatów związkowych.

Premia roczna (prime annuelle po francusku / jaarpremie po niderlandzku)

• do 2025 r. przysługuje wszystkim pracownikom sektora, od 2026 r. następuje zmiana opisana niżej,
• pełna kwota wynosi 323,69 EUR brutto dla osoby, która przepracowała pełne 12 miesięcy na pełen etat,
• przy niepełnym wymiarze lub krótszym okresie zatrudnienia premia jest proporcjonalna,
• może być zamieniona na inny benefit, np. czeki na posiłki lub inne świadczenia; w przypadku zamiany musi zostać uwzględniony całkowity koszt pracodawcy (brut + składki ONSS pracodawcy).

Zmiany od 2026 r. – kto traci prawo do premii rocznej?

Od 2026 r. część pracowników CP 200 nie będzie już otrzymywać premii rocznej (lub otrzyma ją tylko częściowo), jeśli ich pracodawca prowadzi działalność należącą do poniższych komisji parytetowych dla pracowników fizycznych:

• CP 112 – warsztaty i serwisy samochodowe,
• CP 124 – sektor budowlany,
• CP 140.025 – usługi taxi i wynajem pojazdów z kierowcą,
• CP 142.010 – recykling i odzysk metali,
• CP 149.010 – elektrycy,
• CP 149.020 – blacharstwo i lakiernictwo (carrosserie),
• CP 149.030 – branża metali szlachetnych,
• CP 149.040 – handel metalami.

W tych branżach pracownicy umysłowi CP 200 nie będą mieć już prawa do premii rocznej, chyba że przewidziano wyjątek.

Interim – czy pracownik tymczasowy również otrzymuje premię?

Tak. Pracownicy agencyjni mają prawo do premii rocznej.

Nie wypłaca jej jednak agencja interim, lecz:

• Fonds Social pour les Intérimaires po francusku / Sociaal Fonds voor de Uitzendkrachten po niderlandzku – fundusz finansowany przez wszystkie agencje pracy tymczasowej.

Wypłata zależy od liczby przepracowanych dni w danym roku.

Plany kafeteryjne – nowy sposób otrzymywania premii

W ramach planu kafetaryjnego (Plan cafétéria po francusku / cafetariaplan po niderlandzku), coraz więcej firm pozwala pracownikom wymienić premię roczną na inne świadczenia, takie jak:

• dodatkowe dni urlopu,
• leasing roweru,
• sprzęt elektroniczny,
• składki na prywatną emeryturę.

Niektóre firmy oferują też wypłatę premii w formie “warrantów”, co może zwiększyć kwotę netto o około 35% w porównaniu z tradycyjną wypłatą. Warrant to instrument finansowy dający pracownikowi prawo zakupu określonych akcji po z góry ustalonej cenie i w określonym czasie. Coraz częściej stosuje się go jako element wynagrodzenia zmiennego, ponieważ stanowi atrakcyjną alternatywę dla klasycznych premii.

Ryzyko

• brak składek ONSS oznacza brak budowania praw do emerytury, zasiłku chorobowego czy dla bezrobotnych,
• nie są naliczane podstawy do wakacyjnego (pécule de vacances po francusku / vakantiegeld po niderlandzku),
• możliwa jest utrata części wartości w przypadku zmian na giełdzie.

Każda konwersja musi być dobrowolna i jasno udokumentowana.

Czym różni się premia roczna od wakacyjnego?

Pécule de vacances po francusku / vakantiegeld po flamandzku to świadczenie związane z urlopem, a nie z końcem roku. Jego zasady, sposób wypłaty i wysokość zależą od rodzaju pracownika oraz sektora. Nie jest to premia roczna i nie zastępuje trzynastki, chyba że wyjątkowo przewiduje to dana komisja parytetowa.

Szczegółowo omawiamy wakacyjne w innym artykule.

Podsumowanie

Trzynastka i premia roczna nie są w Belgii gwarantowane ustawowo. Prawo do nich zależy od:

• komisji parytetowej,
• układów zbiorowych pracy,
• zapisów w umowie i regulaminie firmy,
• utrwalonych zwyczajów w przedsiębiorstwie.

Wysokość premii może różnić się w zależności od sektora i często jest niższa netto ze względu na wyższe opodatkowanie. W części sektorów pracownicy fizyczni otrzymują zamiast niej dodatkowy pécule de vacances, a w wielu przedsiębiorstwach pojawiły się już elastyczne plany kafeteryjne.