Zmarł małżonek — jak sprawdzić pension de survie lub allocation de transition?

Po śmierci męża lub żony belgijska instytucja emerytalna może wypłacać ci jedno z dwóch świadczeń: rentę rodzinną — FR: pension de surviei, NL: overlevingspensioen — albo świadczenie przejściowe — FR: allocation de transitioni, NL: overgangsuitkering. Które z nich, zależy przede wszystkim od twojego wieku w chwili śmierci małżonka. Obie sprawy prowadzi Federalna Służba Emerytalna — FR: Service fédéral des Pensionsi (SFP), NL: Federale Pensioendienst (FPD).

Poradnik dotyczy osób mieszkających w Belgii, których zmarły małżonek pracował jako pracownik najemny (FR: salarié, NL: werknemer) albo urzędnik (FR: fonctionnaire, NL: ambtenaar). Opis opiera się przede wszystkim na informacjach SFP. Nie znajdziesz tu wyliczenia kwoty — tę ustala SFP na podstawie kariery zmarłego.

Czym różnią się oba świadczenia?

Świadczenie przejściowe jest więc tymczasowym wsparciem dla młodszych wdów i wdowców. Po jego zakończeniu prawo do renty rodzinnej SFP sprawdza ponownie dopiero wtedy, gdy zaczniesz pobierać własną emeryturę.

Kto może dostać świadczenie po małżonku?

Musisz spełnić wszystkie warunki:

• byłeś w związku małżeńskim ze zmarłym co najmniej rok (z wyjątkami opisanymi niżej);
• nie zawarłeś ponownie małżeństwa;
• nie zostałeś skazany za zamach na życie małżonka;
• przy rencie rodzinnej — osiągnąłeś wiek minimalny obowiązujący w roku śmierci małżonka.

Kiedy krótsze małżeństwo wystarczy?

SFP uznaje warunek roku małżeństwa za spełniony, jeżeli:

• przed ślubem byliście w prawnym wspólnym zamieszkaniu — FR: cohabitation légalei, NL: wettelijke samenwoning — i razem z małżeństwem trwało to co najmniej rok;
• masz na utrzymaniu dziecko, na które pobierasz zasiłek rodzinny;
• z waszego małżeństwa lub prawnego wspólnego zamieszkania urodziło się dziecko;
• dziecko urodziło się w ciągu 300 dni od śmierci;
• małżonek zmarł w wyniku wypadku albo choroby zawodowej, które nastąpiły po ślubie.

Jeżeli zmarły był urzędnikiem, a małżeństwo trwało krócej niż rok i nie zachodzi żaden z tych wyjątków, SFP opisuje możliwość tymczasowej renty rodzinnej przez 12 miesięcy (FR: pension de survie temporaire) dla małżonka lub byłego małżonka. Przy śmierci pracownika najemnego SFP takiej możliwości nie wymienia.

A jeśli nie byliśmy małżeństwem?

Strony SFP opisują oba świadczenia jako prawa małżonka. Samo wspólne mieszkanie — także zarejestrowane jako cohabitation légale — nie jest z małżeństwem zrównane. Liczy się ono tylko w opisanym wyżej wyjątku, gdy poprzedzało ślub.

Byli małżonkowie i sieroty

Na stronie o rencie rodzinnej SFP wymienia osobno byłego małżonka zmarłego urzędnika, który nie zawarł ponownie małżeństwa, oraz sieroty po urzędniku. W innych przypadkach rozwodu zapytaj bezpośrednio SFP.

Jaki wiek minimalny obowiązuje?

Według tabeli SFP wiek minimalny do renty rodzinnej zależy od roku śmierci małżonka:

Jeżeli w chwili śmierci małżonka nie masz wymaganego wieku, sprawdzane jest prawo do świadczenia przejściowego.

Wyjątek: jeżeli nie osiągnąłeś wieku minimalnego, ale pobierasz już własną emeryturę, dostajesz od razu rentę rodzinną.

Uwaga: SFP zaznacza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nr 135/2017 z 30 listopada 2017 r. częściowo unieważnił podwyższenie wieku minimalnego z 50 do 55 lat dla określonych grup osób. SFP pisze, że nie może dokładnie ustalić, kogo to dotyczy, i czeka na zmianę przepisów. Jeżeli twoja sytuacja jest graniczna, zapytaj SFP o swoją sprawę.

Jak długo trwa świadczenie przejściowe?

Długość zależy od sytuacji rodzinnej w chwili śmierci małżonka (zasady obowiązują od 1 października 2021 r.):

Ważne: dziecko, które kończy 13 lat w roku kalendarzowym śmierci, traktuje się jak 13-latka przez cały ten rok.

Przykład: mąż zmarł w maju 2026 r. Wdowa ma 47 lat i córkę, która w listopadzie 2026 r. skończy 13 lat. Nie ma wieku do renty rodzinnej (51 lat), więc chodzi o świadczenie przejściowe. Córka liczy się jak 13-latka za cały 2026 r., dlatego okres wynosi 36 miesięcy, a nie 48.

Okres ustala się raz, według sytuacji z dnia śmierci. Jeżeli później dziecko przestanie być na twoim utrzymaniu, nie skraca to przyznanego okresu.

Czy muszę złożyć wniosek?

To zależy od świadczenia, od tego, czy zmarły był już emerytem, i od kraju, w którym mieszkasz.

Zmarły był już emerytem

Według SFP nie musisz składać wniosku, jeżeli zmarły małżonek pobierał już emeryturę albo z niej zrezygnował. SFP sprawdza twoje prawa sam.

Świadczenie przejściowe — mieszkasz w Belgii

Od stycznia 2025 r. SFP automatycznie wysyła list do uprawnionych małżonków mieszkających w Belgii i informuje ich o prawach. Jeżeli w ciągu 30 dni od śmierci nie dostałeś takiego listu, skontaktuj się z SFP. Nie czekaj dłużej.

Renta rodzinna — zmarły nie był emerytem

Złóż wniosek. Możesz to zrobić:

1. online na mypension.be;
2. w urzędzie gminy, w której mieszkasz;
3. telefonicznie — pod numerem +32 2 225 17 65 (poniedziałek–piątek, 8:30–12:00). Dawny bezpłatny numer specjalny 1765 od 1 września 2026 r. zastąpiono tym zwykłym numerem; pod 1765 usłyszysz komunikat odsyłający do nowego numeru;
4. w punkcie obsługi Pointpension — według SFP wyłącznie po wcześniejszym umówieniu wizyty.

Mieszkasz poza Belgią

Świadczenie przejściowe nie przychodzi wtedy automatycznie — trzeba o nie wystąpić. SFP opisuje, że sposób złożenia wniosku zależy od kraju zamieszkania. Szczegóły znajdziesz na stronie SFP o wnioskach w części dla mieszkańców zagranicy (link w źródłach).

Dlaczego termin 12 miesięcy jest tak ważny?

Gdy wniosek jest potrzebny, złóż go w ciągu 12 miesięcy od śmierci małżonka. Wtedy świadczenie zacznie się:

• od 1. dnia miesiąca śmierci — jeżeli zmarły był pracownikiem najemnym i nie był jeszcze emerytem;
• od 1. dnia miesiąca po śmierci — jeżeli zmarły był już emerytem albo był urzędnikiem i nie był jeszcze emerytem.

Jeżeli spóźnisz się z wnioskiem, świadczenie zacznie się dopiero od miesiąca po złożeniu wniosku. Przy świadczeniu przejściowym oznacza to, że możesz je w części lub całości stracić, bo wypłaca się je tylko przez określony czas od śmierci.

Uwaga: strona SFP o świadczeniu przejściowym mówi, że mieszkańcy Belgii nie składają wniosku, a ogólna strona SFP o wnioskach nadal wymienia termin 12 miesięcy dla obu świadczeń. Jeśli nie masz pisma z SFP, nie zakładaj, że sprawa „załatwi się sama” — skontaktuj się z SFP i w razie wątpliwości złóż wniosek.

Co przygotować przed kontaktem z SFP?

Zbierz informacje, od których zależy decyzja:

• datę ślubu i — jeśli była — datę rejestracji prawnego wspólnego zamieszkania przed ślubem;
• datę śmierci i informację, czy była skutkiem wypadku przy pracy albo choroby zawodowej;
• rodzaj kariery zmarłego: pracownik najemny, urzędnik, samozatrudniony, praca w kilku krajach;
• informację, czy zmarły pobierał już emeryturę;
• swój wiek i informację, czy masz już własną emeryturę;
• dane dzieci na utrzymaniu: daty urodzenia, zasiłek rodzinny, ewentualna niepełnosprawność, ciąża;
• swój kraj zamieszkania;
• swój numer rejestru krajowegoi — SFP prosi, by mieć go pod ręką przy rozmowie telefonicznej.

Czy mogę pracować, pobierając świadczenie przejściowe?

Tak. Według SFP świadczenie przejściowe możesz łączyć m.in. z:

• pracą zawodową;
• świadczeniami z tytułu choroby, inwalidztwa lub bezrobocia (belgijskimi lub zagranicznymi);
• świadczeniem za ograniczenie czasu pracy lub przerwę w karierze;
• rentą rodzinną z innego systemu.

SFP pobiera z wypłaty zaliczkę na podateki, ale nie zna twoich pozostałych dochodów. Ostateczny podatek ustala urząd skarbowy (SPF Finances) w rocznym rozliczeniu, uwzględniając wszystkie dochody — podatek może więc okazać się wyższy niż zaliczka.

Łączenie renty rodzinnej z pracą lub zasiłkami podlega osobnym zasadom SFP. Zanim podejmiesz lub zwiększysz pracę, sprawdź je w SFP.

Co się dzieje po ponownym ślubie?

• Renta rodzinna zostaje wstrzymana.
• Świadczenie przejściowe przestaje przysługiwać od chwili zawarcia nowego małżeństwa.

Co po zakończeniu świadczenia przejściowego?

• Jeżeli w trakcie świadczenia przejściowego zaczniesz pobierać własną emeryturę, dostajesz świadczenie do końca okresu, a potem SFP automatycznie sprawdza twoje prawo do renty rodzinnej.
• W pozostałych przypadkach prawo do renty rodzinnej SFP bada automatycznie, gdy rozpocznie się twoja własna emerytura.
• SFP podaje, że po zakończeniu świadczenia możesz mieć prawo do zasiłku dla bezrobotnych, jeśli nie masz innych dochodów. Od 1 marca 2026 r. obowiązują jednak nowe warunki ONEMi: co do zasady trzeba wykazać 312 dni pracy lub dni zrównanych w okresie 36 miesięcy przed wnioskiem.

Uwaga: strona SFP nadal podaje, że okres świadczenia przejściowego liczy się jak okres pracy przy ustalaniu prawa do zasiłku. Aktualna lista dni zrównanych ONEM (karta T200 dla sytuacji od 1.03.2026, aktualizacja z 23 kwietnia 2026 r.) nie wymienia jednak dni świadczenia przejściowego, a Droits Quotidiens (aktualizacja z 15 czerwca 2026 r.) pisze wprost, że od 1 marca 2026 r. nie są już one zrównywane z dniami pracy. Nie licz więc na to, że okres świadczenia przejściowego otworzy prawo do zasiłku — zanim zaplanujesz budżet, zapytaj o swoją sytuację w instytucji wypłacającej zasiłki (CAPACi albo związek zawodowy).

Jeżeli po śmierci małżonka spadły dochody twojej rodziny, sprawdź też, czy przysługuje ci wyższa refundacja w kasie chorych (BIM).

Zmarły był samozatrudniony?

SFP zajmuje się karierą pracowników najemnych i urzędników. Małżonkowie zmarłych samozatrudnionych zwracają się do INASTIi — NL: RSVZ. Według UCM wniosek można złożyć w INASTI, w gminie albo przez mypension.be; UCM podaje dla 2026 r. ten sam wiek minimalny (51 lat) i warunek roku małżeństwa. Jeżeli zmarły pracował i jako pracownik, i jako samozatrudniony, zapytaj obie instytucje, jak dzielą sprawę.

Reforma emerytur

Na stronie SFP widnieje informacja, że rząd osiągnął porozumienie w sprawie reformy emerytur, a jej szczegóły muszą jeszcze trafić do przepisów. SFP zapowiada aktualizację informacji i zaznacza, że na razie nie musisz nic robić. Opisane wyżej zasady mogą się więc zmienić — przed ważną decyzją sprawdź aktualną stronę SFP.

Gdzie szukać pomocy?

• SFP: numer +32 2 225 17 65 (poniedziałek–piątek, 8:30–12:00; od 1 września 2026 r. zastąpił dawny numer 1765), formularz kontaktowy na stronie SFP, punkty Pointpension po umówieniu wizyty. Linie są często zajęte — w razie potrzeby spróbuj ponownie później.
• Online: mypension.be — złożenie wniosku o emeryturę lub rentę rodzinną.
• Notariusz — jeżeli sprawa świadczeń łączy się z rozliczeniem spadku; Fednot przygotował o tym kartę informacyjną (w źródłach).

Najważniejsze w skrócie

• Wiek minimalny do renty rodzinnej przy śmierci małżonka w 2026 r. to 51 lat. Młodsi mogą dostać świadczenie przejściowe na 18, 36 albo 48 miesięcy.
• Warunkiem jest co do zasady rok małżeństwa; samo wspólne mieszkanie nie wystarcza.
• Mieszkańcy Belgii powinni dostać list SFP o świadczeniu przejściowym — jeśli nie przyszedł w ciągu 30 dni, skontaktuj się z SFP.
• Gdy wniosek jest potrzebny, złóż go w ciągu 12 miesięcy od śmierci, inaczej możesz stracić część świadczenia.
• Samozatrudnieni: sprawę prowadzi INASTI, nie SFP.