Drzewo lub żywopłot sąsiada przy granicy działki — jaka odległość i kiedy możesz przyciąć gałęzie?

Gałęzi drzewa sąsiada nie wolno od razu obciąć samemu. Najpierw poproś sąsiada o przycięcie, a jeśli nie zareaguje — wyślij mu wezwanie listem poleconym. Dopiero gdy w ciągu 60 dni od wezwania nie usunie gałęzi lub korzeni przechodzących na twoją działkę, możesz je obciąć sam, na jego koszt. Osobna sprawa to odległość nasadzeń od granicy: drzewa o wysokości co najmniej 2 m powinny stać 2 m od granicy, a pozostałe drzewa, krzewy i żywopłoty — 0,5 m. Od tej zasady są jednak ważne wyjątki, m.in. dla nasadzeń starszych niż 30 lat i dla nasadzeń posadzonych przed 1 września 2021 r.

Te zasady obowiązują w całej Belgii — w Brukseli, Flandrii i Walonii — bo wynikają z federalnego Kodeksu cywilnego. Od 1 września 2021 r. są w księdze 3 nowego Kodeksu cywilnego (FR: Code civil, NL: Burgerlijk Wetboek). Wcześniej podobne sprawy regulował Kodeks wiejski (FR: Code rural, NL: Veldwetboek). Pozwolenia na wycinkę drzew zależą od regionu i gminy i nie są tu szczegółowo opisane. Uważaj na polskie i francuskie poradniki w internecie: opisują inne prawo (polskie albo francuskie) i nie pasują do Belgii.

Jaka odległość od granicy działki?

Według art. 3.133 Kodeksu cywilnego nasadzenia (FR: plantations, NL: beplantingen) muszą stać co najmniej w takiej odległości od granicy działki:

• Odległość mierzy się od środka pnia u podstawy drzewa, a nie od zewnętrznej krawędzi pnia czy korony.
• Nowe przepisy nie używają już dawnego podziału na drzewa wysokopienne i niskopienne. Liczy się rzeczywista wysokość drzewa: 2 m lub więcej.
• Gmina Laakdal radzi na swojej stronie: jeśli spodziewasz się, że drzewo urośnie powyżej 2 m, od razu posadź je 2 m od granicy.

Jeśli nasadzenie stoi bliżej, sąsiad (FR: voisin, NL: nabuur) może żądać jego przycięcia albo usunięcia.

Kiedy sąsiad nie może żądać przycięcia ani usunięcia?

Kodeks przewiduje kilka sytuacji, w których odległość 2 m / 0,5 m nie obowiązuje albo żądanie nie zostanie uwzględnione:

• Umowa między sąsiadami. Jeśli właściciele działek umówili się inaczej, liczy się umowa. Taką umowę najlepiej spisać.
• Nasadzenie stoi w tym samym miejscu ponad 30 lat.
• Nasadzenie nie jest wyższe niż ogrodzenie między działkami. Wtedy sąsiad nie może się sprzeciwić. Jeśli ogrodzenie nie jest wspólne, jego właściciel może używać go jako podpory dla roślin.
• Nadużycie prawa. Sąsiad nie może żądać przycięcia lub usunięcia, jeśli sędzia uzna to za nadużycie prawa (FR: abus de droit, NL: rechtsmisbruik). Sędzia bierze pod uwagę wszystkie okoliczności, także interes ogólny.
• Drogi i wody publiczne. Odległości nie dotyczą nasadzeń, które należą do dróg i wód publicznych oraz ich przynależności. Ten wyjątek art. 3.133 obowiązuje w obecnym brzmieniu od 16 października 2023 r., po zmianie ustawą z 19 czerwca 2023 r. Wcześniej, w wyroku z 21 października 2021 r., Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę organizacji przyrodniczych na nowe przepisy o odległościach.

Według Espace Environnement samo to, że drzewo stoi za blisko, nie oznacza, że sędzia pokoju automatycznie nakaże jego wycięcie. Zwykle bada, czy drzewo rzeczywiście szkodzi, np. zabiera światło.

Drzewo posadzono przed 1 września 2021 r.

Nowe zasady o odległościach dotyczą nasadzeń posadzonych od 1 września 2021 r. Tak wyjaśniają zarówno Związek Miast i Gmin Walonii (UVCW), jak i komentarz kancelarii aternio w LegalNews: posadzenie drzewa jest zdarzeniem prawnym, a nowa księga 3 obejmuje zdarzenia po dniu jej wejścia w życie.

Dla drzew i żywopłotów posadzonych wcześniej nadal obowiązują dawne przepisy Kodeksu wiejskiego (FR: Code rural, NL: Veldwetboek). Takiego drzewa nie zakwestionujesz na podstawie nowych odległości. Jeśli spór dotyczy starszego nasadzenia, a stawka jest wysoka, skorzystaj z porady prawnej, zanim cokolwiek zrobisz.

Gałęzie i korzenie nad twoją działką — procedura 60 dni

Art. 3.134 Kodeksu cywilnego opisuje, co możesz zrobić, gdy gałęzie lub korzenie z nasadzeń sąsiada przechodzą przez granicę na twoją działkę.

1. Porozmawiaj z sąsiadem i poproś o przycięcie. Gminy (np. Laakdal) i Espace Environnement zalecają zacząć od rozmowy.
2. Wyślij wezwanie listem poleconym (FR: mise en demeurei par envoi recommandé, NL: ingebrekestelling per aangetekende zending). Poproś w nim o usunięcie gałęzi lub korzeni, które przechodzą na twoją działkę.
3. Odczekaj 60 dni od wezwania.
4. Jeśli sąsiad nic nie zrobił, możesz sam obciąć przechodzące gałęzie lub korzenie na jego koszt. Obcięte gałęzie i korzenie możesz zatrzymać.

Pamiętaj o ryzyku: jeśli tniesz sam, odpowiadasz za szkodę wyrządzoną roślinie. Jeśli np. zbyt mocne cięcie zniszczy drzewo, sąsiad może żądać odszkodowania. Obcinaj tylko to, co przechodzi przez granicę.

Zamiast cięcia na własną rękę możesz też żądać, żeby to sąsiad usunął gałęzie lub korzenie. Sędzia może odmówić tylko wtedy, gdy uzna takie żądanie za nadużycie prawa.

Prawo do żądania usunięcia przechodzących gałęzi i korzeni nie przedawnia się. Nawet jeśli gałęzie wiszą nad twoim ogrodem od lat, nadal możesz o to wystąpić.

Uwaga: bez wezwania listem poleconym i bez upływu 60 dni nie obcinaj gałęzi sąsiada. Espace Environnement ostrzega, że w takim wypadku możesz musieć zapłacić sąsiadowi odszkodowanie.

Co napisać w wezwaniu?

Kodeks nie przewiduje urzędowego formularza. W praktyce w piśmie warto podać:

• swoje imię, nazwisko i adres oraz dane sąsiada;
• adres działki i opis, o które drzewa lub żywopłoty chodzi (np. „lipa przy płocie od strony ogrodu”);
• że gałęzie lub korzenie przechodzą na twoją działkę, najlepiej ze zdjęciami;
• prośbę o ich usunięcie w ciągu 60 dni;
• informację, że po tym terminie możesz je usunąć sam na jego koszt (art. 3.134 Kodeksu cywilnego);
• datę i podpis.

Zachowaj kopię pisma i dowód nadania listu poleconego. Rób zdjęcia stanu przed upływem 60 dni i po nim.

Owoce i liście z drzewa sąsiada

• Owoce, które same spadły z drzewa sąsiada na twoją działkę, należą do ciebie (art. 3.134). Według strony gminy Laakdal owoce, które jeszcze wiszą na gałęziach nad twoim ogrodem, nadal należą do sąsiada.
• Liście spadają z prawie każdego drzewa i co do zasady trzeba to znosić. Według Espace Environnement sędzia pokoju może jednak nakazać ograniczenie uciążliwości, jeśli są nadmierne, np. liście co roku zatykają rynny albo kanalizację.

Drzewo stoi w odpowiedniej odległości, ale i tak przeszkadza

Nawet nasadzenie w prawidłowej odległości może być nadmierną uciążliwością dla sąsiada, np. gdy mocno zacienia ogród. Espace Environnement wyjaśnia, że sędzia pokoju może wtedy nakazać zmniejszenie drzewa albo przyznać odszkodowanie. Nie nakaże jednak wycięcia nasadzeń, które spełniają wymogi odległości. Każda taka sprawa jest oceniana indywidualnie.

Czy możesz wyciąć całe drzewo?

Nigdy nie wycinaj ani nie wyrywaj drzewa sąsiada sam. Za wycięcie odpowiada jego właściciel, a gdy nie chce tego zrobić — sprawę rozstrzyga sędzia pokoju.

Również właściciel drzewa nie zawsze może je dowolnie wyciąć. W Walonii według Wallonie.be większość ingerencji w drzewa, krzewy i żywopłoty uznane za szczególnie cenne (FR: arbres remarquables), w tym ich wycięcie, wymaga pozwolenia urbanistycznego (FR: permis d'urbanisme). W innych regionach i gminach także mogą obowiązywać pozwolenia lub ograniczenia wycinki. Zanim zetniesz drzewo, zapytaj w urzędzie gminy (dział urbanistyki lub środowiska).

Spór się przedłuża — mediacja i sędzia pokoju

Jeśli rozmowa i wezwanie nie pomagają, masz trzy kolejne kroki (opisuje je m.in. Droits Quotidiens):

1. Mediacja sąsiedzka — neutralny mediator pomaga wam dojść do porozumienia. Niektóre gminy i strefy policji oferują bezpłatną mediację sąsiedzką — zwykle po co najmniej jednej własnej próbie porozumienia. Zapytaj w swojej gminie.
2. Pojednanie przed sędzią pokoju (FR: conciliation devant le juge de paixi, NL: verzoening voor de vrederechter) — każda ze stron może o nie poprosić. Sędzia pomaga znaleźć wspólne stanowisko, ale nie rozstrzyga sporu.
3. Pozew do sędziego pokoju (FR: juge de paix, NL: vrederechter) — sędzia rozstrzyga spór, np. nakazuje przycięcie lub usunięcie nasadzenia. Właściwy jest sąd pokoju według miejsca położenia działki.

Opis, jak złożyć wniosek o pojednanie, znajdziesz w poradniku Sąsiad hałasuje w Walonii — kiedy zgłosić sprawę gminie, policji lub sędziemu pokoju?. Zasady tej części procedury są takie same w całej Belgii.

Wynajmujesz dom z ogrodem?

Kto przycina żywopłot i dba o ogród w wynajmowanym domu — najemca czy właściciel — zależy od regionalnych przepisów o najmie i od umowy. Dla Walonii opisujemy to w poradniku Naprawy w wynajmowanym mieszkaniu w Walonii — które płaci najemca, a które właściciel?. Jeśli problem stwarza drzewo sąsiada, poinformuj właściciela domu, który wynajmujesz.

Lista kontrolna

• ustal, czy drzewo lub żywopłot posadzono przed 1 września 2021 r., czy później;
• zmierz odległość od granicy od środka pnia;
• sprawdź, czy nasadzenie nie jest wyższe niż ogrodzenie i czy nie stoi tam ponad 30 lat;
• porozmawiaj z sąsiadem i zrób zdjęcia;
• wyślij wezwanie listem poleconym i zachowaj dowód nadania;
• po 60 dniach obcinaj tylko to, co przechodzi przez granicę, i ostrożnie;
• przy dalszym sporze skorzystaj z mediacji albo pojednania przed sędzią pokoju;
• nie wycinaj całego drzewa bez sprawdzenia w gminie, czy potrzebne jest pozwolenie.