Pamiętaj! Prawo pracy zmienia się regularnie, a niektóre zasady mogą być już częściowo lub całkowicie nieaktualne.
Wynagrodzenia w Belgii są obliczane według zasad, które znacząco różnią się od tych znanych z Polski. Przeliczenie kwoty brutto na netto nie jest prostą operacją, ponieważ zależy od wielu czynników: składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczek na podatek dochodowy, sytuacji rodzinnej, tabel podatkowych oraz zasad obowiązujących w konkretnym sektorze. Zrozumienie, jak działa belgijski system brutto–netto, pozwala lepiej ocenić swoją realną wypłatę i świadomie negocjować warunki zatrudnienia.
Wynagrodzenie brutto i netto – na czym polega różnica?
Wynagrodzenie podawane w umowie o pracę jest zawsze kwotą brutto. To z tej kwoty pracodawca odprowadza składki i zaliczki, zanim przekaże pracownikowi wypłatę.
Składki na ubezpieczenia społeczne
Od pensji brutto odejmowane są składki na ubezpieczenie społeczne (widoczne na pasku wypłat jako ONSS po francusku lub RSZ po niderlandzku), które finansują m.in.:
– świadczenia z tytułu choroby i niezdolności do pracy,
– emerytury,
– zasiłki dla bezrobotnych.
Bonus à l’emploi / Werkbonus
Po odliczeniu składek powstaje wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu. Wysokość składki na ubezpieczenie społeczne może jednak być niższa w przypadku pracowników o niskich dochodach. W Belgii istnieje specjalny mechanizm – premia zatrudnieniowa lub bonus zatrudnieniowy (Bonus à l’emploi po francusku / werkbonus po niderlandzku) – który zmniejsza pracowniczą część składek ONSS/RSZ. Dzięki temu osoba zarabiająca mniej płaci niższą składkę społeczną, a jej wynagrodzenie netto jest wyższe, mimo że pensja brutto pozostaje bez zmian. Więcej na ten temat znajdziesz w artykule Bonus à l’emploi / Werkbonus – czym jest i jak działa?.
Podatek (précompte professionnel / bedrijfsvoorheffing)
Pracodawca odprowadza również zaliczkę na podatek dochodowy (précompte professionnel po francusku / bedrijfsvoorheffing po niderlandzku). To wcześniejsza wpłata na poczet rocznego rozliczenia podatkowego.
Wynagrodzenie netto
Po odliczeniu składek i podatku pracownik otrzymuje kwotę netto – czyli faktyczną wypłatę.
Schemat wygląda tak:
– wynagrodzenie brutto
– minus składki społeczne
– daje wynagrodzenie opodatkowane
– minus podatek
– daje wynagrodzenie netto
Czy można negocjować wynagrodzenie?
Negocjacje wynagrodzenia są dopuszczalne, ale ich powodzenie zależy od strategii. Formalnie pracownik i pracodawca mogą negocjować dowolne warunki umowy, pod warunkiem że nie naruszają obowiązujących stawek minimalnych. Więcej na temat minimalnych stawek przeczytasz w artykule Stawki minimalne w Belgii: kto je ustala i ile wynoszą?
Warto pamiętać, że niektórzy pracodawcy stosują twarde zasady wynagradzania i preferują kandydatów akceptujących obowiązujące stawki.
Wpływ sytuacji rodzinnej na wynagrodzenie netto
Kwota brutto nie zależy od stanu cywilnego ani sytuacji rodzinnej. Może jednak zmienić się wynagrodzenie netto, ponieważ:
– inny próg podatkowy stosuje się do osób żyjących w związku małżeńskim lub kohabitacji prawnej,
– osoby wychowujące dzieci mogą korzystać z ulg podatkowych.
Pracownicy mający osobę na utrzymaniu (np. osoby żyjące z partnerem bez dochodów) mają niższe zaliczki podatkowe i otrzymują wyższe wynagrodzenie netto.
Dodatkowe ulgi mogą dotyczyć m.in.:
– pracy w nadgodzinach,
– uczestnictwa w grupowych ubezpieczeniach pracowniczych.
Wynagrodzenie a dzieci na utrzymaniu
Osoby wychowujące dzieci mogą – pod pewnymi warunkami – uwzględnić je jako osoby na utrzymaniu w belgijskim systemie podatkowym. Ma to bezpośredni wpływ na wysokość zaliczki podatkowej potrącanej co miesiąc przez pracodawcę, a także na końcowe rozliczenie roczne. W praktyce oznacza to wyższe wynagrodzenie netto oraz mniejszy podatek w rozliczeniu rocznym.
Jakie dzieci można uznać za osoby na utrzymaniu?
Można zgłosić jako osobę na utrzymaniu:
– własne dzieci biologiczne, dzieci adoptowane, wnuki i prawnuki – niezależnie od wieku,
– inne dzieci, jeżeli osoba dorosła faktycznie ponosi ich pełne lub główne koszty utrzymania. W takim przypadku dziecko musi zostać zgłoszone jako osoba na utrzymaniu przed ukończeniem 18 lat, chyba że pozostaje pod statusem „przedłużonej małoletności”.
Wymóg „głównej odpowiedzialności” oznacza ponoszenie co najmniej połowy kosztów utrzymania, a w razie kontroli trzeba być w stanie to udowodnić. Dotacje publiczne na utrzymanie dziecka nie wpływają na to kryterium.
Warunki uznania dziecka za osobę na utrzymaniu
Aby dziecko mogło zostać uwzględnione w deklaracji podatkowej za rok podatkowy 2025 (rok dochodowy 2024), konieczne jest spełnienie wszystkich poniższych warunków:
– Dziecko musi należeć do gospodarstwa domowego na dzień 1 stycznia 2025 r. – musi faktycznie z tobą mieszkać na stałe.
Tymczasowe nieobecności (studia w innej miejscowości, długotrwała rehabilitacja, pobyt w ośrodku) nie przerywają tego warunku.
W pewnych szczególnych przypadkach dziecko jest uznawane za część gospodarstwa domowego nawet w razie śmierci w roku dochodowym, np. gdy:
– – dziecko zmarło w 2024 r., a wcześniej było już na utrzymaniu,
– – dziecko urodziło się martwe po minimum 180 dniach ciąży.
– Dochody dziecka nie mogą przekroczyć określonego limitu.
Dla roku dochodowego 2024 (deklaracja 2025) limit wynosi 7 290 euro dochodu netto.
Jeśli dziecko osiąga dochody, należy obliczyć ich wartość netto i sprawdzić, czy pozostaje poniżej limitu.
– Nie można uwzględnić dziecka, jeśli jego wynagrodzenie jest zaliczane do kosztów uzyskania przychodu rodzica.
Przykład: jeśli rodzic zatrudnia dziecko w firmie rodzinnej i odlicza jego wynagrodzenie jako koszt działalności, wówczas dziecko nie może być uznane za osobę na utrzymaniu – niezależnie od wysokości jego dochodów.
Wypłata wynagrodzenia – czy możliwa jest płatność gotówką?
Co do zasady wynagrodzenie powinno być wypłacane przelewem bankowym. Wyjątki są możliwe jedynie wtedy, gdy przewiduje je układ zbiorowy pracy (CCT/CAO’s) lub gdy w danej firmie istnieje utrwalona, oficjalnie opublikowana praktyka płatności gotówkowych. W przypadku płatności w gotówce pracodawca musi wystawić pisemne pokwitowanie.
Jednocześnie taka forma wynagrodzenia może sygnalizować ryzyko niezgłoszonego zatrudnienia.
Nadgodziny i ich wynagradzanie
Standardowy czas pracy to zazwyczaj 8 godzin dziennie i 38 godzin tygodniowo. Praca ponad te limity – w sytuacjach przewidzianych przepisami – jest nadgodzinami. W niektórych sektorach tygodniowy czas pracy może być dłuższy, w zależności od rodzaju wykonywanej pracy – na przykład 39 lub 40 godzin tygodniowo.
Zasady wynagradzania nadgodzin:
– 50% dodatkowego wynagrodzenia za nadgodziny w zwykłe dni,
– 100% dodatkowego wynagrodzenia za pracę w niedziele i święta.
Jeśli niedziele i święta są częścią normalnego harmonogramu pracy, nie traktuje się ich jako nadgodzin.
W wielu sektorach obowiązują wyższe stawki za pracę w weekendy. Nadgodziny dają również prawo do odpoczynku rekompensacyjnego.
Narzędzia do obliczania wynagrodzenia netto
Aby sprawdzić swoje wynagrodzenie netto, można skorzystać z kalkulatorów online, które uwzględniają aktualne składki, podatki oraz zasady obowiązujące w danym sektorze. Warto jednak pamiętać, że podają one jedynie wartości orientacyjne i nie uwzględniają wszystkich czynników, takich jak koszt bonów żywnościowych (co najmniej 1,09 € za bon), zasady zwrotu kosztów dojazdu – które w niektórych przypadkach mogą podlegać opodatkowaniu – czy różnice wynikające z regionu pracodawcy i pracownika.