Zacząłeś pracę w Belgii i nie masz pełnego urlopu — kiedy przysługują vacances européennes?

Jeżeli zaczynasz albo wznawiasz pracę w belgijskim sektorze prywatnym, w pierwszym roku zwykle nie masz pełnych czterech tygodni płatnego urlopu. Zwykły urlop zależy bowiem od pracy w poprzednim roku kalendarzowym. Brak może uzupełnić urlop dodatkowy — FR: vacances supplémentairesi (potocznie vacances européennes), NL: aanvullende vakantie (Europese vakantie). Podstawowy warunek to co najmniej 3 miesiące (90 dni kalendarzowych) aktywności w danym roku. Najpierw wykorzystujesz zwykły urlop, a dodatkowe dni stopniowo uzupełniają wymiar do maksymalnie czterech tygodni.

Uwaga: urlop dodatkowy nie jest premią ani urlopem „ponad” cztery tygodnie. Wypłata za te dni jest zaliczką, którą potrąca się z wakacyjnego w następnym roku.

Dlaczego w pierwszym roku pracy masz mało urlopu?

W Belgii liczba dni zwykłego urlopu zależy od tego, ile pracowałeś w roku urlopowym, czyli w roku kalendarzowym poprzedzającym rok, w którym bierzesz urlop. Według SPF Emploi za 12 miesięcy pracy przysługują co najmniej 24 dni urlopu, a maksymalnie są to cztery tygodnie urlopu według rozkładu pracy obowiązującego w chwili korzystania z urlopu.

Jeżeli więc w poprzednim roku pracowałeś w Belgii krótko albo wcale, w tym roku masz mało zwykłych dni lub nie masz ich wcale. Ogólne zasady wakacyjnego opisujemy w poradniku Wakacyjne w Belgii: zasady, kwoty i terminy wypłat.

Dla kogo są vacances européennes?

Według ONVA/RJVi prawo do urlopu dodatkowego mają tylko pracownicy, którzy rozpoczynają albo wznawiają aktywność w Belgii. Dotyczy to m.in. osób, które:

• po raz pierwszy podejmują pracę najemną w Belgii;
• wcześniej pracowały za granicą (np. w Polsce) i zaczynają pracę najemną w Belgii;
• przeszły z działalności na własny rachunek (indépendant / zelfstandige) na umowę o pracę;
• przeszły z sektora publicznego do prywatnego;
• wracają do pracy po całkowitym zawieszeniu umowy, np. po bezrobociu, długiej chorobie, przerwie w karierze albo pełnym lub częściowym urlopie rodzicielskim.

Urlop dodatkowy może też przysługiwać pracownikowi na część etatu, który w roku urlopowym przechodzi na pełny etat albo zwiększa wymiar o co najmniej 20% pełnego etatu w porównaniu ze średnią z poprzedniego roku, jeżeli przez to brakuje mu co najmniej czterech dni do czterech tygodni urlopu.

Pracownik zatrudniony bez przerwy, który ma pełny zwykły urlop, z tego systemu nie korzysta.

Warunek 3 miesięcy, czyli okres rozruchowy

Zanim weźmiesz pierwsze dodatkowe dni, musisz przejść tzw. okres rozruchowy — FR: période d'amorçagei, NL: aanloopperiode. Zasady ONVA/RJV:

• trwa co najmniej 3 miesiące (90 dni kalendarzowych);
• musi przypadać w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia lub wznowienia aktywności i w tym samym roku kalendarzowym;
• nie musi być nieprzerwany ani przepracowany na pełny etat;
• liczą się dni pracy oraz dni nieobecności zrównane z pracą według zasad urlopowych;
• możesz go zbudować u jednego albo kilku pracodawców.

Sam okres rozruchowy nie daje od razu czterech tygodni. Prawo rośnie razem z dalszą pracą.

Uwaga: jeżeli zaczynasz pracę późną jesienią, możesz nie zdążyć przepracować 3 miesięcy przed końcem roku kalendarzowego. Sprawdź daty z płatnikiem, zanim zaplanujesz urlop.

Ile dni dodatkowego urlopu przysługuje?

Urlop dodatkowy liczy się tak samo jak zwykły, ale na podstawie pracy w bieżącym roku. Według ONVA/RJV:

1. Pierwsze 5 dni możesz wziąć dopiero po okresie rozruchowym, czyli najwcześniej w ostatnim tygodniu tych 3 miesięcy.
2. Od czwartego miesiąca pracy możesz prosić o kolejne dni, proporcjonalnie do przepracowanego czasu.
3. Suma dni zwykłych i dodatkowych nigdy nie może przekroczyć liczby dni obliczonej proporcjonalnie do pracy już wykonanej w danym roku.

Przykład: zaczynasz pracę 1 lipca. Pierwsze 5 dni możesz wziąć pod koniec września, a od października kolejne dni proporcjonalnie do przepracowanych miesięcy. VDABi i ONVA/RJV wskazują, że przy starcie w lipcu daje to około dwóch tygodni urlopu dodatkowego w pierwszym roku. W następnym roku masz zwykły urlop za pół roku pracy, czyli również około dwóch tygodni.

Cztery tygodnie nie zawsze oznaczają 20 dni

Maksimum to cztery tygodnie urlopu według rozkładu pracy obowiązującego w chwili korzystania z urlopu. Przy pracy pięć dni w tygodniu odpowiada to 20 dniom, w systemie sześciodniowym — 24 dniom. Jeżeli pracujesz w niepełnym wymiarze, liczba dni jest odpowiednio inna.

Najpierw zwykły urlop

Z urlopu dodatkowego możesz skorzystać dopiero wtedy, gdy wykorzystałeś wszystkie zwykłe dni urlopu przysługujące w danym roku. Potwierdzają to ONVA/RJV, VDAB i FGTB.

Przykład: wróciłeś do pracy po długiej przerwie i w tym roku masz tylko kilka zwykłych dni. Najpierw bierzesz te dni, a dopiero potem — po okresie rozruchowym — dni dodatkowe.

Do kiedy trzeba wykorzystać dodatkowe dni?

• Dni dodatkowe możesz brać od ostatniego tygodnia okresu rozruchowego do 31 grudnia danego roku.
• Nie przechodzą na następny rok. Niewykorzystane dni przepadają.
• ONVA i kasy wakacyjne przyznają tylko pełne dni, ale możesz je wziąć jako pół dnia, jeżeli łączysz je z dniem wolnym albo z drugą połową dnia zwykłego lub dodatkowego urlopu.

Termin urlopu ustal z pracodawcą tak samo jak przy zwykłym urlopie. Prawo do dodatkowych dni nie oznacza, że możesz po prostu nie przyjść do pracy w wybranym dniu.

Pracownik umysłowy a robotnik — kto płaci i gdzie złożyć wniosek?

Urlop dodatkowy przysługuje tylko w czasie aktywnego zatrudnienia i tylko na wniosek. Procedura zależy od tego, czy jesteś pracownikiem umysłowym, czy fizycznym.

Employé / bediende (pracownik umysłowy)

• Wniosek składasz bezpośrednio u pracodawcy (HR lub dział płac).
• Wakacyjne za dni dodatkowe wypłaca pracodawca. Odpowiada ono wynagrodzeniu, które dostałbyś za zwykłe dni urlopu.

Ouvrier / arbeider (pracownik fizyczny)

• Wypełnij razem z pracodawcą formularz wniosku o urlop dodatkowy (FR: formulaire vacances supplémentaires) i złóż go we właściwej kasie wakacyjnej (caisse de vacances) albo w ONVA/RJV. Formularz znajdziesz na stronie ONVA o korzystaniu z urlopu dodatkowego.
• Wniosek złóż najwcześniej 15 dni przed ostatnim tygodniem okresu rozruchowego i najpóźniej 31 grudnia.
• Jeżeli właściwych jest kilka kas wakacyjnych, wystarczy jeden wniosek. Każda kasa płaci swoją część według posiadanych danych.
• Ta sama procedura dotyczy artystów, którzy nie są samozatrudnieni.

Jak wygląda płatność i co dzieje się w następnym roku?

Vacances européennes nie są urlopem bezpłatnym. Za wzięte dni otrzymujesz wakacyjne za urlop dodatkowy — FR: pécule de vacances supplémentairesi, NL: aanvullend vakantiegeld.

• Robotnik: za dni dodatkowe dostajesz kwotę odpowiadającą normalnemu wynagrodzeniu. ONVA liczy ją według stawki 7,69% zamiast 15,38%, bo wypłaca się tylko pojedyncze wakacyjne, bez podwójnego. Kwota brutto jest potem odejmowana od zwykłego wakacyjnego brutto w następnym roku.
• Pracownik umysłowy: pracodawca potrąca wypłaconą kwotę z podwójnego wakacyjnego (double pécule de vacancesi / dubbel vakantiegeld) w następnym roku, a w razie potrzeby także w kolejnych latach.

W praktyce urlop dodatkowy jest więc zaliczką na przyszłe wakacyjne. Płacisz za dzisiejszy wolny czas mniejszą wypłatą wakacyjnego w kolejnym roku.

Czy można łączyć vacances européennes z vacances jeunes lub seniors?

Nie. To osobne systemy uzupełniania tego samego braku urlopu i trzeba wybrać jeden z nich. Według FGTB i Securex, jeżeli spełniasz warunki vacances jeunes albo vacances seniorsi, zwykle opłaca się wybrać je: świadczenie wypłaca wtedy ONEMi i nie pomniejsza ono wakacyjnego w następnym roku. Szczegóły dla młodych opisujemy w poradniku Skończyłeś szkołę i masz mało urlopu — jak działają vacances jeunes / jeugdvakantie?.

Vacances seniors mają osobne warunki: według FGTB dotyczą pracowników w wieku co najmniej 50 lat, którzy wracają do pracy w sektorze prywatnym po pełnym bezrobociu albo inwalidztwie i nie mają czterech tygodni płatnego urlopu.

Szczególne sytuacje

Po bezrobociu

Jeżeli wracasz do pracy po okresie pełnego bezrobocia i nie masz pełnego zwykłego urlopu, możesz spełniać warunki urlopu dodatkowego. Najpierw jednak musisz przejść okres rozruchowy i wykorzystać zwykłe dni. Jeśli masz co najmniej 50 lat, porównaj ten system z vacances seniors.

Po chorobie lub invalidité

Powrót po długiej niezdolności do pracy, gdy umowa była całkowicie zawieszona, jest wznowieniem aktywności w rozumieniu ONVA/RJV. Nie zakładaj jednak, że każda krótka choroba otwiera prawo do urlopu dodatkowego. System dotyczy rozpoczęcia lub wznowienia aktywności po całkowitym zawieszeniu umowy.

Po samozatrudnieniu

Praca jako indépendant / zelfstandige nie daje prawa do urlopu pracowniczego w kolejnym roku. Jeżeli przechodzisz na umowę o pracę, właśnie dlatego możesz nie mieć pełnego urlopu. ONVA/RJV wymienia tę sytuację wprost jako rozpoczęcie aktywności.

Po pracy w Polsce

Jeżeli przed przyjazdem pracowałeś w Polsce lub w innym kraju, a teraz zaczynasz pracę najemną w Belgii, ONVA/RJV traktuje to jako rozpoczęcie aktywności w Belgii. Okres rozruchowy liczysz od pracy w Belgii.

Co zrobić krok po kroku?

1. Sprawdź, ile zwykłego urlopu masz w tym roku (robotnik: w kasie wakacyjnej lub ONVA; pracownik umysłowy: w HR).
2. Ustal, czy rozpocząłeś lub wznowiłeś aktywność w sytuacji objętej systemem.
3. Policz, kiedy kończy się okres rozruchowy: 3 miesiące w tym samym roku kalendarzowym.
4. Jeżeli możesz skorzystać z vacances jeunes albo seniors, porównaj systemy przed złożeniem wniosku.
5. Wykorzystaj najpierw wszystkie zwykłe dni urlopu.
6. Złóż wniosek: pracownik umysłowy u pracodawcy, robotnik na formularzu do kasy wakacyjnej lub ONVA, najpóźniej 31 grudnia.
7. Uzgodnij terminy z pracodawcą i wykorzystaj dni do 31 grudnia.
8. Zaplanuj budżet: wypłata zostanie potrącona z wakacyjnego w następnym roku.

Co zrobić, jeśli HR twierdzi, że taki urlop nie istnieje?

Poproś o sprawdzenie pojęć używanych w przepisach i u płatników:

• FR: vacances supplémentaires (również vacances européennes);
• NL: aanvullende vakantie (również Europese vakantie).

Następnie wskaż zasadę okresu rozruchowego (3 miesiące lub 90 dni kalendarzowych) i skontaktuj się z:

• kasą wakacyjną albo ONVA/RJV, jeżeli jesteś pracownikiem fizycznym;
• swoim związkiem zawodowym.

Checklista

• Nie masz pełnych czterech tygodni zwykłego urlopu.
• Rozpocząłeś albo wznowiłeś pracę najemną w Belgii w sytuacji objętej systemem.
• Masz za sobą okres rozruchowy: 3 miesiące (90 dni kalendarzowych) w tym samym roku kalendarzowym.
• Wykorzystałeś wszystkie zwykłe dni urlopu.
• Wiesz, czy wniosek składasz u pracodawcy, czy w kasie wakacyjnej lub ONVA.
• Wykorzystasz dni dodatkowe do 31 grudnia.
• Wiesz, że wypłata zostanie potrącona z wakacyjnego w następnym roku.
• Jeżeli kwalifikujesz się do vacances jeunes albo seniors, porównałeś systemy przed wyborem.