Pracodawca zbankrutował i nie zapłacił — kiedy i jak zgłosić roszczenie do FFE?

Gdy pracodawca ogłasza upadłość, zaległa pensja, urlopowe czy odszkodowanie za wypowiedzenie nie przepadają automatycznie. Najpierw zgłaszasz swoje roszczenie w postępowaniu upadłościowym, a jeśli z majątku firmy nie da się go zapłacić, część kwot może pokryć Fundusz Zamykania Przedsiębiorstw — FR: Fonds de fermeture des entreprisesi (FFE), NL: Fonds Sluiting Ondernemingen (FSO). Fundusz działa przy ONEM/RVAi.

Ten poradnik dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w Belgii, których pracodawca zbankrutował lub zamknął firmę. Wyjaśniamy, czym różnią się roszczenia z umowy od osobnego odszkodowania z tytułu zamknięcia — FR: indemnité de fermeturei, NL: sluitingsvergoeding — oraz jak wygląda droga przez formularz F1.

Uwaga: FFE nie wypłaca pieniędzy każdemu i w każdej wysokości. O prawie do świadczeń decydują m.in. data prawnego zamknięcia firmy, rodzaj przedsiębiorstwa, twoja umowa i staż. Ostateczną kwalifikację przeprowadza fundusz.

Co dzieje się z umową o pracę po ogłoszeniu upadłości?

Upadłość — FR: faillite, NL: faillissement — ogłasza sąd. Wyznacza też kuratora upadłości — FR: curateuri, NL: curator — który zarządza majątkiem firmy i decyduje, czy umowy o pracę są kontynuowane, czy rozwiązywane.

Według ONEM kurator lub likwidator rozwiązuje umowę o pracę w ciągu 15 dni i wydaje formularz C4i (zaświadczenie o bezrobociu). Kurator powinien przekazać ci również inne dokumenty socjalne.

Od tego momentu jesteś wierzycielem upadłej firmy. Związki zawodowe podkreślają, że roszczenia pracowników są uprzywilejowane, ale to nie oznacza, że zostaną zapłacone szybko ani w całości.

Krok 1: zgłoś wierzytelność kuratorowi

Każde zaległe świadczenie musisz najpierw zgłosić w postępowaniu upadłościowym. To zgłoszenie wierzytelności — FR: déclaration de créancei, NL: aangifte van schuldvordering.

Gdzie i jak?

• Elektronicznie przez REGSOL — centralnego rejestru upadłości (FR: Registre central de la solvabilité).
• Albo pisemnie do kuratora lub likwidatora.
• Kurator często sam kontaktuje się z pracownikami i pomaga przy zgłoszeniu.
• Jeśli należysz do związku zawodowego, związek może obliczyć twoje roszczenia i złożyć zgłoszenie za ciebie.

Jaki jest termin?

Termin określa wyrok ogłaszający upadłość — ONEM przypomina, że zgłoszenie trzeba złożyć w terminie wskazanym w orzeczeniu sądu. Sprawdź go w wyroku albo zapytaj kuratora. Według listu informacyjnego FFE Kodeks prawa gospodarczego (art. XX.165) pozwala jeszcze zgłosić wierzytelność po tym terminie, ale najpóźniej w ciągu roku od dnia wyroku ogłaszającego upadłość. FFE ostrzega, że kto nie zgłosi wierzytelności albo zgłosi ją po terminie, nie może liczyć na wypłatę z masy upadłości, a fundusz nie zapłaci tego, czego nie można już dochodzić od pracodawcy. Nie zwlekaj — przekroczenie terminu może oznaczać utratę roszczenia.

Jakie dokumenty przygotować?

• Umowę o pracę.
• Pismo o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy.
• Formularz C4.
• Paski wynagrodzeń (fiches de paiei / loonfiches), zwłaszcza za okres, którego dotyczą zaległości.
• Zaświadczenia urlopowe.
• Dowody innych świadczeń, które ci przysługiwały (np. premia rocznai, dodatki).
• Wyliczenie zaległych kwot: za jakie miesiące i z jakiego tytułu.

Kurator sprawdza zgłoszenie. Jeśli je zaakceptuje, wpisuje je do pasywów upadłości. Jeśli je zakwestionuje, o istnieniu i wysokości roszczenia rozstrzyga sąd pracyi — FR: tribunal du travail, NL: arbeidsrechtbank.

Co może pokryć FFE?

Fundusz wchodzi wtedy, gdy pracodawca nie płaci, a pracownik nie powinien czekać na koniec całego postępowania upadłościowego. ONEM wyróżnia kilka rodzajów świadczeń:

Jaki jest limit FFE i co zostanie potrącone?

Limit dla świadczeń z umowy

Według ONEM (strona FFE o świadczeniach z umowy):

• zamknięcie firmy od 1 lipca 2022 r.: globalny limit 30 500 euro brutto na pracownika, bez osobnych limitów cząstkowych;
• zamknięcie do 30 czerwca 2022 r.: limit 25 000 euro brutto, w tym m.in. maksymalnie 6 750 euro brutto na zaległe wynagrodzenia i maksymalnie 4 500 euro brutto na urlopowe pracowników umysłowych.

Liczy się data prawnego zamknięcia przedsiębiorstwa ustalona przez fundusz, a nie dzień, w którym przestałeś dostawać pensję. Część roszczenia powyżej limitu pozostaje w postępowaniu upadłościowym i zależy od tego, co uda się odzyskać z majątku firmy.

Potrącenia

Kwoty FFE są podawane brutto. Według ONEM fundusz potrąca od nich to, czego wymagają przepisy podatkowe i socjalne: osobiste składki na zabezpieczenie społeczne i zaliczkę na podateki (FR: précompte professionnel, NL: bedrijfsvoorheffing), a potrącone kwoty przekazuje instytucjom zabezpieczenia społecznego i państwu. Dokładne potrącenia zobaczysz w rozliczeniu, które dostaniesz z funduszu.

Jeśli w oczekiwaniu na zapłatę pobierałeś tymczasowy zasiłek dla bezrobotnych, ONEM wskazuje, że FFE przy wypłacie swoich świadczeń automatycznie potrąci otrzymane tymczasowe zasiłki.

Odszkodowanie z tytułu zamknięcia — osobne świadczenie

Indemnité de fermeture to nie jest zaległa pensja ani odszkodowanie za wypowiedzenie. To dodatkowa, ryczałtowa kwota dla pracowników firm, które zostały zamknięte. ONEM wypłaca ją automatycznie, bez wniosku.

Kto może ją dostać?

Według ONEM muszą być spełnione m.in. te warunki:

• miałeś umowę na czas nieokreślonyi;
• przepracowałeś w tej firmie co najmniej rok;
• umowę rozwiązał pracodawca (albo ty — z ciężkiej winyi pracodawcy, FR: motif grave);
• umowa skończyła się w okresie referencyjnym: przy zamknięciach od 1 lipca 2022 r. — od 18. miesiąca przed datą zamknięcia do 12. miesiąca po niej (pracownicy zatrudnieni przy likwidacji: do 3 lat po zamknięciu).

Strona ONEM nie wymienia osobnego warunku wieku. Jeśli w chwili zwolnienia osiągnąłeś już wiek emerytalny, zapytaj FFE lub związek zawodowy, czy odszkodowanie ci przysługuje.

Wielkość firmy

Co do zasady firma musiała zatrudniać średnio co najmniej 20 pracowników w czterech kwartałach przed zamknięciem. W firmach zatrudniających od 5 do 19 pracowników odszkodowanie przysługuje tylko wtedy, gdy pracodawcę ogłoszono upadłym.

Ile wynosi?

Kwota jest indeksowana. Dla zamknięć z datą prawnego zamknięcia od 1 września 2026 r. ONEM podaje kwotę podstawową 211,13 euro:

• 211,13 euro za każdy rok stażu w firmie — maksymalnie za 20 lat;
• dodatkowo 211,13 euro za każdy rok życia powyżej 45 lat — maksymalnie za 19 lat.

Łącznie daje to maksymalnie 8 234,07 euro brutto. Przy wcześniejszych zamknięciach obowiązują kwoty z tabeli ONEM dla danej daty prawnego zamknięcia.

Kiedy nie przysługuje?

• Firmy bez celu przemysłowego lub handlowego (np. stowarzyszenia, organizacje non-profit) — ONEM zrównuje z nimi wolne zawody — są objęte odszkodowaniem z tytułu zamknięcia tylko wtedy, gdy data prawnego zamknięcia przypada po 1 stycznia 2025 r. Przy wcześniejszych zamknięciach FFE tego odszkodowania nie wypłaca.
• Nie można go łączyć z dodatkiem przedsiębiorstwa (complément d'entreprise).
• Jeśli przechodzisz do nabywcy firmy i dostajesz świadczenie przejściowe, tracisz prawo do odszkodowania za wypowiedzenie i odszkodowania z tytułu zamknięcia.

Uwaga: zasady dla sektora non-profit i wolnych zawodów FFE opisuje w osobnej części swojej strony. Jeśli pracowałeś w ASBL/vzw albo u lekarza, adwokata czy księgowego, sprawdź tę część albo zapytaj związek zawodowy lub FFE, które świadczenia mogą cię objąć.

Krok 2: formularz F1

Dla świadczeń z umowy, świadczenia przejściowego i dodatku przedsiębiorstwa potrzebny jest formularz F1 — FR: formulaire F1, NL: formulier F1.

1. Kurator akceptuje twoje zgłoszenie wierzytelności.
2. Po tej akceptacji ty wypełniasz formularz F1 (wniosek o interwencję FFE) z należnymi kwotami — tak opisuje to ONEM. Jeśli jesteś w związku zawodowym, związek może pomóc ci go wypełnić.
3. Kurator podpisuje (kontrasygnuje) F1.
4. Formularz trafia do FFE. Dopilnuj, żeby został złożony — sam albo przez związek zawodowy.

Na odszkodowanie z tytułu zamknięcia nie składasz F1 — fundusz przyznaje je na podstawie danych z akt.

Ile trwa wypłata?

Według ONEM fundusz ma co do zasady 3 miesiące na zapłatę, liczone od dnia, w którym komitet zarządzający FFE uznał, że ustawa ma zastosowanie, i od skompletowania akt pracownika oraz firmy. Przy opóźnieniu należą się odsetki z mocy prawa, od dnia następującego po ostatnim dniu terminu płatności.

W praktyce cała droga trwa dłużej, bo najpierw fundusz musi ustalić zamknięcie i datę prawnego zamknięcia firmy. CSC podaje, że badanie przez FFE może trwać do 6 miesięcy, a świadczenia z umowy są zwykle wypłacane w ciągu 12 miesięcy od upadłości.

Co zrobić równolegle: bezrobocie i C4

Nie czekaj na FFE bez dochodu.

1. Zarejestruj się jako osoba poszukująca pracy w regionalnym urzędzie pracy — Actirisi (Bruksela), Forem (Walonia), VDAB (Flandria) lub ADG (Wspólnota Niemieckojęzyczna) — w ciągu 8 dni od końca umowy.
2. Złóż wniosek o zasiłek z formularzem C4 w instytucji wypłacającej swojego związku (CSC/ACV, FGTB/ABVV, Synova — dawniej CGSLB/ACLVB) albo w CAPAC/HVWi, jeśli nie należysz do związku.
3. Możesz dostać tymczasowy zasiłek (FR: allocations de chômage provisionnelles, NL: voorlopige werkloosheidsuitkeringen) w oczekiwaniu na wypłatę od kuratora lub FFE. Według ONEM zobowiązujesz się zwrócić go po otrzymaniu odszkodowania za rozwiązanie umowy, a FFE automatycznie potrąca otrzymane tymczasowe zasiłki ze swojej wypłaty.

Więcej o samym zasiłku: Zasiłek dla bezrobotnych po utracie pracy — C4, ONEM/RVA i CAPAC/HVW. Jeśli nie dostałeś C4 ani innych dokumentów: Kończy się umowa o pracę — jakie dokumenty musi wydać pracodawca i co zrobić bez C4?.

Firmę przejął nowy właściciel

Jeśli majątek upadłej firmy kupi inny przedsiębiorca i zatrudni cię ponownie, możesz mieć prawo do świadczenia przejściowego za okres bez pracy — od zwolnienia w upadłej firmie do rozpoczęcia pracy u nabywcy. Warunki, w tym termin ponownego zatrudnienia, sprawdź u FFE albo w związku zawodowym. Także tu potrzebny jest formularz F1.

Checklista

• Zachowaj umowę, paski, zaświadczenia urlopowe i całą korespondencję z firmą.
• Sprawdź w wyroku lub u kuratora termin zgłoszenia wierzytelności.
• Zgłoś wierzytelność przez REGSOL albo do kuratora (sam lub przez związek).
• Odbierz od kuratora C4 i dokumenty socjalne.
• Zarejestruj się w urzędzie pracy w ciągu 8 dni i złóż wniosek o zasiłek.
• Po akceptacji roszczenia wypełnij formularz F1 i dopilnuj podpisu kuratora.
• Sprawdź, czy przysługuje ci odszkodowanie z tytułu zamknięcia (umowa bezterminowa, rok stażu, wielkość firmy).
• Jeśli kurator kwestionuje roszczenie — skontaktuj się ze związkiem lub prawnikiem; spór rozstrzyga sąd pracy.

Gdzie szukać pomocy?

• Związki zawodowe — CSC/ACV, FGTB/ABVV i Synova (dawniej CGSLB/ACLVB) — liczą roszczenia, składają zgłoszenia wierzytelności i pomagają przy formularzach F1 oraz informują o postępach. Skontaktuj się z nimi zaraz po wiadomości o upadłości.
• Kurator — odpowiada za twoje dokumenty (C4, dokumenty socjalne) i za ocenę zgłoszonego roszczenia.
• FFE przy ONEM/RVA — wypłaca świadczenia po spełnieniu warunków.
• Sąd pracy — gdy roszczenie zostało zakwestionowane.