Dobrowolne nadgodziny od 1 kwietnia 2026 — kiedy potrzebna jest pisemna zgoda?

Od 1 kwietnia 2026 r. w Belgii obowiązuje nowy, stały system dobrowolnych nadgodzini. Pracownik może przepracować do 360 takich godzin w roku (450 w horeca), ale tylko wtedy, gdy wcześniej zgodzi się na to na piśmie. Sprawdź, czego pracodawca nie może narzucić, które godziny są „brutto = netto” i co powinno być widać na pasku wynagrodzenia.

Poradnik dotyczy pracowników sektora prywatnego. Zasady sektorowe (układy zbiorowei pracy, regulamin pracy) mogą przewidywać dodatkowe warunki, dlatego przy wątpliwościach sprawdź też swoją komisję parytetową.

Co zmieniło się 1 kwietnia 2026 r.?

Podstawą jest ustawa z 18 maja 2026 r. o zmianach w systemie dobrowolnych nadgodzin i w Kodeksie prawa karnego socjalnego, opublikowana w belgijskim dzienniku urzędowym (Moniteur belge / Belgisch Staatsblad) 1 czerwca 2026 r. Ustawa działa wstecz – od 1 kwietnia 2026 r. Instrukcje ONSSi dla pracodawców wymieniają obok niej dekret królewski z 9 lipca 2026 r., który zwalnia ze składek 240 dobrowolnych nadgodzin.

Najważniejsze zmiany:

• roczny kontyngent dobrowolnych nadgodzin wzrósł do 360 godzin (wcześniej 120),
• w horeca kontyngent wynosi 450 godzin,
• część godzin jest wypłacana na zasadzie „brutto = netto” – bez składek i bez zaliczki na podateki,
• pisemne porozumienie obowiązuje rok (wcześniej 6 miesięcy) i przedłuża się automatycznie.

Dobrowolne nadgodziny – FR: heures supplémentaires volontaires, NL: vrijwillige overuren – to szczególny rodzaj nadgodzin. Pracodawca nie musi podawać powodu (np. zwiększonego nakładu pracy), a pracownik nie dostaje za nie odpoczynku wyrównawczego (FR: repos compensatoire, NL: inhaalrust).

Czy pracodawca może narzucić dobrowolne nadgodziny?

Nie. Warunkiem jest pisemne porozumienie między tobą a pracodawcą, zawarte przed przepracowaniem tych godzin. Bez takiej zgody nie ma dobrowolnych nadgodzin. Jeżeli pracodawca potrzebuje dodatkowej pracy z innego powodu, obowiązują zwykłe zasady nadgodzin, a nie system dobrowolny.

Jak działa porozumienie?

• Zawierasz je na piśmie, zanim zaczniesz pracować w tym systemie.
• Obowiązuje 1 rok.
• Po roku przedłuża się automatycznie na kolejny rok, bez nowych formalności.
• Każda ze stron może je wypowiedzieć na piśmie z miesięcznym okresem wypowiedzenia.

Porozumienia zawarte przed 1 kwietnia 2026 r. pozostają ważne, ale od tej daty stosuje się do nich nowe zasady.

Uwaga: zachowaj kopię podpisanego porozumienia. Bez niej trudno później wykazać, czy dane godziny były dobrowolne, czy zwykłe.

Ile godzin jest bez dodatku, a ile z dodatkiem?

Kontyngent liczy się w roku kalendarzowym.

Godziny „brutto = netto”

Pierwsze 240 godzin (360 w horeca) są płatne zwykłą stawką godzinową, bez dodatku za nadgodziny (FR: sursalairei, NL: overloon). W zamian nie potrąca się od nich składek na zabezpieczenie społeczne ONSS/RSZ ani zaliczki na podatek (FR: précompte professionnel, NL: bedrijfsvoorheffing). Kwota brutto za te godziny jest więc równa kwocie netto.

Pozostałe godziny

Kolejne godziny w kontyngencie (do 360, w horeca do 450) są płatne z dodatkiem za nadgodziny. Nie obowiązuje dla nich zasada „brutto = netto”. Według instrukcji ONSS dla pracodawców (DmfA) dobrowolne nadgodziny, za które płaci się dodatek, są zwolnione ze składek na zabezpieczenie społeczne, ale potrąca się od nich zaliczkę na podatek. Tak samo opisuje to Union des Villes et Communes de Wallonie. Sprawdź, jak zostały rozliczone na pasku wynagrodzenia.

Więcej o tym, jak powstaje pensja netto, przeczytasz w poradniku Brutto, netto, składki i zaliczki – z czego składa się belgijska pensja?.

Czy przysługuje odpoczynek wyrównawczy?

Nie. Dobrowolne nadgodziny nie dają prawa do odpoczynku wyrównawczego i nie trzeba ich „odbierać”. Nie wliczają się też do tzw. limitu wewnętrznegoi czasu pracy (FR: limite interne, NL: interne grens), który dotyczy zwykłych nadgodzin.

Jakie limity czasu pracy nadal obowiązują?

Dobrowolność nie znosi granic bezpieczeństwa. Nadal obowiązują:

• maksymalnie 11 godzin pracy dziennie,
• maksymalnie 50 godzin pracy tygodniowo,
• średnio najwyżej 48 godzin tygodniowo w okresie odniesienia 4 miesięcy (limit europejski; ONSS przelicza go na najwyżej ok. 174 nadgodziny na 4 miesiące).

Dobrowolnych nadgodzin nie wykonuje się w niedziele i święta, chyba że pracodawca ma odstępstwo od zakazu pracy w te dni.

Pracujesz na część etatu – czy możesz robić dobrowolne nadgodziny?

Tylko wyjątkowo. Muszą być spełnione oba warunki:

1. pracujesz u tego pracodawcy na część etatu od co najmniej 3 lat,
2. chodzi o przejściowe zwiększenie ilości pracy (FR: surcroît temporaire de travail).

Wyjątek: jeśli w dniu opublikowania ustawy (1 czerwca 2026 r.) miałeś już ważne porozumienie o dobrowolnych nadgodzinach, te dwa warunki cię nie dotyczą.

O pozostałych prawach pracownika na część etatu przeczytasz w poradniku Praca na część etatu w Belgii: prawa pracownika, pułapki i najważniejsze zasady.

Kto nie może pracować w tym systemie?

• Osoby korzystające z kredytu czasowego (FR: crédit-tempsi, NL: tijdskrediet).
• Osoby na urlopach tematycznych, np. urlopie rodzicielskim.
• Pracownicy gmin, CPAS/OCMWi i innych władz lokalnych – system dotyczy sektora prywatnego i tylko niektórych podmiotów publicznych.

Pracujesz w horeca – co jest inaczej?

W horeca (komisja parytetowai 302) kontyngent wynosi 450 godzin, z czego 360 jest „brutto = netto”. Wyższy limit dotyczy pracodawców, którzy w każdym miejscu prowadzenia działalności używają kasy fiskalnej (zarejestrowanego systemu kasowego, FR: système de caisse enregistreuse, SCE) — tak podają instrukcje ONSS. Jeżeli pracujesz w horeca, zapytaj pracodawcę, który kontyngent stosuje w twoim przypadku.

Co z godzinami z początku 2026 r.?

Od 1 stycznia do 31 marca 2026 r. obowiązywał przedłużony wcześniejszy system (tzw. godziny relance). Według instrukcji ONSS i Union des Villes et Communes de Wallonie dobrowolne nadgodziny i godziny relance przepracowane w tym okresie są odliczane od nowego rocznego kontyngentu 360 godzin. Jeżeli w pierwszym kwartale robiłeś dobrowolne nadgodziny, zapytaj pracodawcę, ile godzin zostało ci do wykorzystania w 2026 r.

Co sprawdzić na pasku wynagrodzenia?

1. Czy masz kopię pisemnego porozumienia i czy zostało podpisane przed pierwszymi godzinami.
2. Czy godziny „brutto = netto” są wykazane osobno i czy nie potrącono od nich składek ani zaliczki na podatek.
3. Czy godziny ponad 240 (w horeca ponad 360) mają dodatek za nadgodziny.
4. Czy łączna liczba godzin w roku nie przekracza kontyngentu.
5. Czy dzienny i tygodniowy czas pracy mieścił się w limitach 11 i 50 godzin.

Co zrobić, gdy coś się nie zgadza?

• Poproś pracodawcę lub jego sekretariat socjalny o wyjaśnienie rozliczenia i kopię porozumienia.
• Jeżeli należysz do związku zawodowego, pokaż mu pasek wynagrodzenia i porozumienie.
• Gdy pracodawca wymaga nadgodzin bez twojej zgody albo nie płaci za nie prawidłowo, możesz zgłosić sprawę do inspekcji prawa pracy.

Przepisy podatkowe i składkowe dotyczące nadgodzin były w 2026 r. kilkakrotnie zmieniane. Przed ważną decyzją sprawdź aktualne informacje u pracodawcy, w sekretariacie socjalnym lub w związku zawodowym.