Potrzebuję adwokata pro deo — jakie progi obowiązują od września 2026?

Potrzebujesz adwokata, ale masz niskie dochody? W Belgii możesz dostać adwokata całkowicie albo częściowo bezpłatnie w ramach pomocy prawnej drugiej linii — FR: aide juridique de deuxième lignei, NL: juridische tweedelijnsbijstand. Potocznie mówi się o adwokacie pro deo (NL: pro-Deoadvocaat). O przyznaniu pomocy decyduje biuro pomocy prawnej przy izbie adwokackiej — FR: bureau d'aide juridiquei (BAJ), NL: bureau voor juridische bijstand (BJB).

Poradnik jest dla osoby samotnej, pary lub rodzica, który potrzebuje adwokata w sprawie sądowej albo w mediacji. Podajemy progi dochodowe publikowane przez izby adwokackie od września 2026 r., wyjaśniamy, jakie dokumenty przygotować, i czym ta pomoc różni się od zwolnienia z kosztów sądowych.

Czym różni się pomoc pierwszej i drugiej linii?

• Pomoc prawna pierwszej linii — FR: aide juridique de première lignei, NL: juridische eerstelijnsbijstand — to porada lub konsultacja, zwykle krótka. Udziela jej adwokat, np. na dyżurach w różnych miejscach okręgu sądowego.
• Pomoc prawna drugiej linii to adwokat, który prowadzi twoją sprawę: reprezentuje cię w sądzie jako powoda lub pozwanego, wspiera w mediacji albo innym polubownym sposobie rozwiązania sporu albo udziela pogłębionej, szczegółowej konsultacji.

Ten poradnik dotyczy drugiej linii.

Jakie progi dochodowe obowiązują od września 2026 r.?

Liczy się miesięczny dochód netto. Takie progi podają na swoich stronach izby adwokackie w Verviers i w Brabancie Walońskim (stan stron w październiku 2026 r.).

Skąd te kwoty? Według komunikatu SPF Justice z 1 września 2020 r. (ustawa z 31 lipca 2020 r.) odliczenie za osobę na utrzymaniui podniesiono wtedy do 20% dochodu integracyjnegoi (revenu d'intégration sociale), czyli do 259,18 euro, a od 1 września 2024 r. progi są co roku indeksowane według wskaźnika cen konsumpcyjnych. Aktualnych kwot na 2026 r. ten komunikat nie zawiera — podajemy je za izbami adwokackimi. Datę potwierdza tabela Orde van Vlaamse Balies (advocaat.be) „cijfers geldig op 1 september 2026”: 1670 / 1988 / 2305 euro oraz 369,58 euro za osobę na utrzymaniu (20% dochodu integracyjnego dla osoby z rodziną na utrzymaniu, 1847,89 euro na 1 września 2026 r.). Dla porównania: od 1 września 2025 r. progi wynosiły 1612 / 1920 / 2226 euro (tabela izby adwokackiej w Gandawie).

Osoby na utrzymaniu — FR: personnes à charge, NL: personen ten laste — zwiększają limit. Izby adwokackie podają kwotę 369,58 euro, ale opisują ją różnie:

• Barreau de Verviers odejmuje 369,58 euro od dochodu gospodarstwa za każdą osobę na utrzymaniu;
• BAJ Brabantu Walońskiego dolicza 369,58 euro do progu za każdą osobę w gospodarstwie domowym poza wnioskodawcą.

Dla rodzica samotnie wychowującego dziecko oba sposoby dają ten sam wynik. Przy parze bez dzieci albo gdy w gospodarstwie mieszka dorosły, który nie jest na twoim utrzymaniu, wynik może być inny. Jak liczy biuro w twoim okręgu, zapytaj przed złożeniem wniosku.

Przykład wyliczenia: rodzic samotnie wychowujący jedno dziecko ma próg pomocy całkowicie bezpłatnej 1988 + 369,58 = 2357,58 euro, a pomocy częściowo bezpłatnej 2305 + 369,58 = 2674,58 euro miesięcznie netto.

Uwaga: progi są co roku indeksowane. Kto dokładnie liczy się jako osoba na utrzymaniu w twojej sytuacji, ocenia BAJ/BJB. Przed złożeniem wniosku sprawdź aktualne kwoty na stronie biura w twoim okręgu.

Jakie dochody się liczy?

• Sumuje się środki wszystkich członków gospodarstwa domowego.
• Do dochodu wlicza się m.in. emerytury i alimenty.
• Zasiłków rodzinnych nie wlicza się. Wynika to z art. 508/13/1 §1 Kodeksu sądowego, który pomija przy liczeniu środków zasiłki rodzinne (allocations familiales) oraz jedyne własne mieszkanie.
• BAJ/BJB ocenia twoje środki utrzymania (FR: moyens d'existence, NL: bestaansmiddelen), a nie tylko pensję, i może poprosić o dodatkowe dokumenty.

Jeżeli chcesz prowadzić sprawę przeciwko osobie, z którą mieszkasz (np. przy rozstaniu), BAJ Brabantu Walońskiego nie wymaga dokumentów dochodowych tej osoby.

Kiedy nie musisz wykazywać dochodu?

Niektóre osoby są z góry uznawane za osoby o niewystarczających środkach. Po przedstawieniu dowodu mogą dostać całkowicie bezpłatną pomoc. Strona rządu flamandzkiego wymienia m.in.:

• osoby otrzymujące dochód integracyjny lub pomoc społeczną z CPAS/OCMWi;
• osoby otrzymujące gwarantowany dochód dla osób starszych (FR: GRAPAi, NL: IGO);
• osoby otrzymujące zasiłek zastępujący dochód dla osób z niepełnosprawnością;
• osoby, które mają na utrzymaniu dziecko uprawnione do gwarantowanych świadczeń rodzinnych;
• najemców mieszkań socjalnych płacących połowę czynszu podstawowego (Flandria i Bruksela) albo czynsz minimalny (Walonia);
• osoby osadzone w zakładzie karnym;
• osoby składające wniosek o zbiorowe uregulowanie długów (FR: règlement collectif de dettes);
• osoby ubiegające się o azyl;
• osoby niepełnoletnie — wystarczy dowód tożsamości.

Izba adwokacka w Verviers zaznacza, że takie domniemanie można obalić, jeśli biuro ustali, że masz wystarczające środki. U osób niepełnoletnich domniemania obalić się nie da.

Co oznacza pomoc częściowo bezpłatna?

Gdy twój dochód mieści się w przedziale „częściowo bezpłatnej” pomocy, płacisz część kosztów adwokata. BAJ Brabantu Walońskiego podaje, że jest to ustalona przez biuro zaliczka (FR: provision) od 25 do 125 euro, zależnie od wyniku wyliczenia dochodu; biuro może zgodzić się na raty, a kwotę płacisz bezpośrednio adwokatowi. Według strony rządu flamandzkiego resztę wynagrodzenia adwokata wypłaca państwo federalne. Wysokość wkładu w swoim okręgu potwierdź w BAJ/BJB.

Kiedy pomoc nie zostanie przyznana?

• Gdy możesz skorzystać z płatnika zewnętrznego (FR: tiers payanti), np. z ubezpieczenia ochrony prawnej. Sprawdź swoje polisy, zanim złożysz wniosek.
• Gdy twoje roszczenie jest oczywiście niedopuszczalne lub oczywiście bezzasadne — art. 508/14 Kodeksu sądowego stanowi, że takie wnioski biuro odrzuca.
• Pomoc może zostać cofnięta, jeśli zmieni się twoja sytuacja albo jeśli nie współpracujesz z adwokatem. Według art. 508/18 Kodeksu sądowego biuro może z urzędu lub na umotywowany wniosek adwokata zakończyć pomoc, gdy nie spełniasz już warunków albo wyraźnie nie współpracujesz w obronie własnych interesów.

Jakie dokumenty przygotować?

Biura w różnych okręgach mają własne formularze, ale lista jest podobna:

• dowód tożsamości (dla osoby niepełnoletniej to wystarczy);
• skład gospodarstwa domowego — FR: composition de ménage, NL: gezinssamenstelling — z gminy, nie starszy niż 2 miesiące;
• dowody dochodów wszystkich dorosłych członków gospodarstwa z ostatnich 2 miesięcy: odcinki wypłati, zaświadczenia z kasy chorych, instytucji wypłacającej zasiłek dla bezrobotnych, CPAS albo urzędu emerytalnego;
• ostatnią decyzję podatkową — FR: avertissement-extrait de rôlei, NL: aanslagbiljet — każdego dorosłego członka gospodarstwa;
• przy alimentach: dowody płacenia lub otrzymywania z ostatnich 3 miesięcy;
• jeśli należysz do grupy z domniemaniem (np. dochód integracyjny): aktualne zaświadczenie;
• jeśli prowadzisz działalność: ostatnią deklarację VAT.

Dokumenty muszą być aktualne, zwykle nie starsze niż 2 miesiące. Izba adwokacka w Verviers nie przyjmuje wyciągów bankowych jako dowodu dochodu.

Jak złożyć wniosek w BAJ/BJB?

1. Znajdź biuro pomocy prawnej w swoim okręgu sądowym — działa przy lokalnej izbie adwokackiej. Możesz też najpierw pójść do adwokata, który przyjmuje sprawy pro deo; on złoży wniosek za ciebie.
2. Sprawdź sposób składania wniosku. Biura różnie to organizują: osobiście w godzinach dyżurów, po umówieniu wizyty, e-mailem albo online. Na przykład BAJ Brabantu Walońskiego przyjmuje wnioski przez formularz online wskazany na swojej stronie, a także e-mailem, pocztą i osobiście po umówieniu wizyty.
3. Wypełnij formularz i dołącz dokumenty.
4. Poczekaj na decyzję. Przy składaniu wniosku zapytaj biuro, kiedy możesz się jej spodziewać.

Co w pilnej sprawie?

Jeżeli sprawa jest pilna (np. zbliża się termin w sądzie), powiedz o tym od razu przy składaniu wniosku i zapytaj, czy biuro może wyznaczyć adwokata, zanim zbierzesz wszystkie dokumenty. Zapisz termin dostarczenia brakujących dokumentów, który wskaże biuro, i dotrzymaj go.

Czy adwokat pro deo oznacza, że sprawa nic nie kosztuje?

Nie zawsze. Pomoc prawna drugiej linii dotyczy wynagrodzenia adwokata. Koszty samego postępowania to osobna sprawa.

Zwolnienie z nich daje pomoc w kosztach postępowania — FR: assistance judiciairei, NL: rechtsbijstand. BAJ Brabantu Walońskiego opisuje ją jako odrębną instytucję, która daje całkowite lub częściowe zwolnienie z:

• kosztów sądowych;
• kosztów komornika (FR: huissier de justicei);
• kosztów innych przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości i innych osób biorących udział w postępowaniu.

O to zwolnienie trzeba wystąpić osobno. Zapytaj swojego adwokata pro deo albo sekretariat sądui, w którym toczy się lub ma się toczyć sprawa, gdzie i jak złożyć wniosek.

Co zrobić, gdy BAJ/BJB odmówi?

1. Przeczytaj decyzję i sprawdź, z jakiego powodu biuro odmówiło.
2. Sprawdź, czy chodzi o brak dokumentów. Jeśli tak, zapytaj biuro, czy możesz je uzupełnić.
3. Złóż odwołanie do sądu pracyi — FR: tribunal du travail, NL: arbeidsrechtbank — tego okręgu, w którym działa biuro, które wydało decyzję. Według Droits Quotidiens masz na to 1 miesiąc od doręczenia decyzji (FR: notification); odwołanie przysługuje od odmowy i od cofnięcia pomocy, a w tej procedurze także masz prawo do bezpłatnego adwokata. Walońskie Observatoire du Crédit et de l’Endettement udostępnia wzór takiego wniosku (FR: requête, art. 508/16 Kodeksu sądowego), który składa się w sekretariacie (FR: greffe) właściwego sądu pracy.

Lista kontrolna

• Policz miesięczny dochód netto gospodarstwa domowego (bez zasiłków rodzinnych).
• Porównaj go z progami i kwotą 369,58 euro na osobę — sprawdź, czy twoje biuro liczy ją za osoby na utrzymaniu, czy za każdego członka gospodarstwa.
• Sprawdź, czy nie masz ubezpieczenia ochrony prawnej.
• Zbierz aktualne dokumenty (nie starsze niż 2 miesiące).
• Złóż wniosek w BAJ/BJB albo przez adwokata pro deo.
• Jeśli sprawa trafi do sądu, osobno zapytaj o assistance judiciaire.
• Przy odmowie: masz miesiąc od doręczenia decyzji na odwołanie do sądu pracy.