Urlop na opiekę paliatywną w Belgii — kto ma prawo, jak zgłosić i co płaci ONEM?

Pracownik w Belgii może skorzystać z urlopu na opiekę paliatywną (congé pour soins palliatifs / palliatief verlof), aby towarzyszyć osobie cierpiącej na nieuleczalną chorobę w zaawansowanym lub terminalnym stadium. Nie musisz być członkiem rodziny chorego. Możesz całkowicie przerwać pracę albo, przy spełnieniu warunków danego wariantu, czasowo ograniczyć wymiar zatrudnienia. Co do zasady jest to miesiąc urlopu na jedną osobę, który można przedłużyć dwukrotnie — maksymalnie do trzech miesięcy.

Stan na dzień: 09.10.2026. Poradnik dotyczy pracowników objętych belgijskim systemem urlopów tematycznych. Pracownicy sektora publicznego mogą podlegać odrębnym warunkom i formularzom; osoby samozatrudnione nie składają wniosku na takich samych zasadach jak pracownicy etatowi.

Kto może skorzystać?

Opieka paliatywna w tym systemie to pomoc medyczna, psychologiczna, społeczna, administracyjna i towarzyszenie osobie u kresu życia. Prawo do urlopu nie zależy od pokrewieństwa ani wspólnego zamieszkania z pacjentem. Nie trzeba przedstawiać pracodawcy diagnozy ani szczegółów choroby.

Wymagane jest zaświadczenie lekarza prowadzącego chorego, że pracownik jest gotów świadczyć opiekę paliatywną. To lekarz potwierdza potrzebę, a nie pracodawca sam ocenia stan zdrowia osoby, którą chcesz wspierać.

Nie myl tego urlopu z:

• congé pour assistance médicalei — urlopem na opiekę nad ciężko chorym członkiem rodziny lub gospodarstwa domowego, o innym zakresie;
• congé pour aidants prochesi — urlopem dla uznanego opiekuna osoby zależnej;
• zwykłym urlopem bezpłatnym (congé sans solde), który wymaga odrębnego porozumienia.

Ile wolnego można wziąć?

Na tego samego pacjenta możesz otrzymać jeden miesiąc, a następnie dwa kolejne przedłużenia po miesiącu. Każde przedłużenie wymaga nowej procedury i nowego zaświadczenia lekarza. Łącznie to do trzech miesięcy na danego pacjenta.

Dostępne formy zależą od normalnego czasu pracy i sektora:

1. Całkowite przerwanie pracy — nie świadczysz pracy w wybranym okresie; dostępne przy pełnym etacie i części etatu.
2. Ograniczenie pracy do połowy etatu — według ONEMi wymaga zatrudnienia w wymiarze co najmniej 3/4 etatu.
3. Ograniczenie pracy o jedną piątą — według ONEM wymaga zatrudnienia na pełny etat.

Sprawdź konkretną formę w ONEM/RVA przed uzgodnieniem dat. Nie każdy zatrudniony na część etatu może wybrać wszystkie trzy opcje.

Jak zgłosić urlop pracodawcy?

Krok 1. Uzyskaj zaświadczenie lekarskie

Poproś lekarza prowadzącego pacjenta o formularz/zaświadczenie potwierdzające, że zgłaszasz gotowość zapewnienia opieki paliatywnej. Dokument nie powinien ujawniać tożsamości pacjenta ani diagnozy pracodawcy. Sprawdź wzór wymagany w aktualnej procedurze.

Krok 2. Pisemnie powiadom pracodawcę

Przekaż pisemną informację o zamiarze wykorzystania urlopu i o wybranym wariancie, razem z wymaganym dokumentem medycznym. Zachowaj potwierdzenie odbiorui. Zasadniczo rozpoczęcie przypada na pierwszy dzień tygodnia następującego po tygodniu zgłoszenia; strony mogą uzgodnić wcześniejszy termin.

Nie ograniczaj się do ustnej rozmowy z przełożonym. Potwierdzona data doręczenia jest ważna zarówno dla startu, jak i ochrony pracownika.

Krok 3. Złóż osobny wniosek do ONEM/RVA

Samo zgłoszenie pracodawcy nie uruchamia wypłaty świadczenia. Wniosek o zasiłek składasz odrębnie do ONEM. Od 1 lipca 2024 r. wnioski o urlopy tematyczne składa się elektronicznie (wyjątek: sektor edukacji), a zaświadczenie lekarskiei dołącza się jako załącznik. Papierowy formularz to C61 – soins palliatifs (dla pracowników m.in. Proximus, SNCB, bpost i skeyes: C61 EP).

Wniosek musi wpłynąć do ONEM najpóźniej 2 miesiące od dnia rozpoczęcia urlopu. Przy spóźnionym wniosku świadczenie może zostać przyznane dopiero od dnia jego wysłania, więc tracisz zasiłek za wcześniejszą część okresu. Nie odkładaj tego do końca opieki.

Krok 4. Przy przedłużeniu ponów formalności

Zgłoś przedłużenie pracodawcy i ONEM, dołącz nowe zaświadczenie lekarza i zachowaj decyzję urzędu. Przedłużenie nie jest automatyczne tylko dlatego, że lekarz wystawił poprzedni dokument.

Ile pieniędzy dostaniesz?

Za nieprzepracowany okres nie wypłaca się zwykłego pełnego wynagrodzenia. ONEM może przyznać ryczałtowe świadczenie z tytułu przerwania kariery (allocation d'interruptioni / onderbrekingsuitkering). Wysokość zależy m.in. od rodzaju przerwania, sytuacji pracownika i obowiązujących stawek. W określonych sytuacjach możliwe są podwyższenia.

Sprawdź aktualny barème ONEM i symulację przed podjęciem decyzji: nie zakładaj, że świadczenie automatycznie wyrówna utracone wynagrodzenie. Skontaktuj się z działem kadr również w sprawie dodatkowych świadczeń sektorowych i wpływu nieobecności na składniki płacy.

Czy pracodawca może odmówić?

W typowym stosunku pracy w sektorze prywatnym prawidłowo zgłoszony congé pour soins palliatifs jest uprawnieniem pracownika, a pracodawca nie może uznaniowo go odrzucić ze względu na braki kadrowe. Ochrona przed zwolnieniem związanym ze skorzystaniem z prawa jest odrębną kwestią: nie oznacza bezwzględnego zakazu rozwiązania umowy z każdej legalnej przyczyny.

Według SPF Emploi pracodawca nie może odmówić ani przesunąć urlopu, jeśli warunki są spełnione. Ochrona przed zwolnieniem zaczyna się w dniu pisemnego zgłoszenia i trwa do 3 miesięcy po zakończeniu urlopu; w tym czasie pracodawca musi wykazać przyczynę zwolnienia. Zwolnienie z naruszeniem tej ochrony oznacza ryczałtowe odszkodowanie równe 6 miesiącom wynagrodzenia. O zwolnieniu poinformuj pisemnie ONEM.

Przy statusie urzędniczym, szczególnym reżimie sektora publicznego lub problemach ze stażem i czasem pracy sprawdź właściwą instrukcję ONEM i regulamin zatrudnienia.

Co zrobić, jeśli sytuacja jest pilna?

• Powiadom pracodawcę pisemnie jak najszybciej i zapytaj o uzgodnienie wcześniejszego początku.
• Równolegle skontaktuj się z lekarzem pacjenta w sprawie zaświadczenia.
• Jeśli pracodawca kwestionuje prawo, poproś o wskazanie konkretnej podstawy i skontaktuj się z ONEM, związkiem zawodowym albo inspekcją pracy.
• W przypadku opóźnionej decyzji ONEM nie zakładaj, że możesz bez zgłoszenia nie pojawić się w pracy. Zadbaj o formalną datę zgłoszenia i potwierdzenie wniosku.

Dokumenty do zachowania

Przechowuj kopię zaświadczenia przeznaczoną dla pracodawcy, pisemne zgłoszenie i potwierdzenie doręczenia, potwierdzenie złożenia wniosku ONEM, decyzję ONEM, dokumenty przedłużenia oraz ewentualną korespondencję z kadrami. Nie przesyłaj danych medycznych chorego szerszemu gronu osób niż wymaga procedura.

Źródła: ONEM/RVA — warunki urlopu i procedura wniosku; SPF Emploi — prawa i ochrona pracownika.