Urlop po narodzinach dziecka — kto płaci za congé de naissance i jak go zgłosić?

Urodziło Ci się dziecko i pracujesz w Belgii na umowę o pracę? Jako ojciec albo współrodzic masz prawo do urlopu z tytułu narodzin dziecka — FR: congé de naissance, NL: geboorteverlof. Za ten urlop nie płaci w całości pracodawca: pokrywa tylko pierwsze 3 dni, a za pozostałe dni świadczenie wypłaca kasa chorych — FR: mutualitéi, NL: ziekenfonds.

Poradnik dotyczy pracowników najemnych (pełny lub niepełny etat), którzy są ojcem lub współrodzicem dziecka. Nie dotyczy osoby, która urodziła dziecko (ją obejmuje urlop macierzyński), ani osób samozatrudnionych — dla nich obowiązują osobne zasady.

Krótka odpowiedź: czy pracodawca płaci za wszystkie 20 dni?

Nie. Przy narodzinach od 1 stycznia 2023 r. masz 20 dni urlopu, a płatność wygląda tak:

Świadczenie z kasy chorych jest liczone od wynagrodzenia brutto ograniczonego do pułapu (FR: plafond salarial). Jeżeli zarabiasz więcej niż ten pułap, dostaniesz mniej niż 82% swojej faktycznej pensji. Kasa chorych pobiera od świadczenia zaliczkę na podatek w wysokości 11,11%.

Aktualną maksymalną kwotę dziennego świadczenia sprawdź na stronie INAMIi lub w swojej kasie chorych — jest ona regularnie indeksowana.

Kto ma prawo do urlopu?

Prawo do urlopu ma pracownik związany umową o pracę, niezależnie od tego, czy pracuje na pełny etat, czy na część etatu. Więcej o prawach przy niepełnym wymiarze przeczytasz w poradniku Praca na część etatu w Belgii: prawa pracownika, pułapki i najważniejsze zasady.

Uprawnione są kolejno:

1. Ojciec albo współrodzic (FR: coparent), wobec którego ustalone jest prawne pochodzenie dziecka — np. jesteś wpisany w akcie urodzenia.
2. Współrodzic bez prawnej więzi z dzieckiem — tylko gdy pochodzenie dziecka jest ustalone wyłącznie wobec matki i w chwili narodzin spełniasz warunki:
   • zawarłeś z nią kohabitację legalną — FR: cohabitation légalei — albo mieszkasz z nią w trwałym związku nieprzerwanie od co najmniej 3 lat przed porodem;
   • nie łączy was pokrewieństwo, które wyklucza małżeństwo.

Urlop przysługuje tylko jednej osobie — wymienione kategorie mają po kolei pierwszeństwo przed sobą. Przy bliźniętach lub innym porodzie mnogim prawo do urlopu przysługuje tylko raz.

Uwaga: jeżeli jako współrodzic bez prawnej więzi wykorzystasz urlop z tytułu narodzin, a później adoptujesz dziecko, wykorzystane dni zostaną odliczone od urlopu adopcyjnego.

Kiedy trzeba wykorzystać 20 dni?

• Masz na to 4 miesiące od dnia porodu.
• Nie musisz brać wszystkich dni naraz. Możesz je rozłożyć dowolnie w tym okresie — w całości albo w kilku częściach.

Jeżeli dziecko urodziło się przed 1 stycznia 2023 r., obowiązywały wcześniejsze, krótsze limity — ten poradnik ich nie opisuje.

Jak zgłosić urlop pracodawcy?

1. Uprzedź pracodawcę z wyprzedzeniem — przed rozpoczęciem urlopu. SPF Emploi zaleca formę pisemną, np. e-mail z potwierdzeniem odbioru albo podpisane pismo. Ułatwi to udowodnienie, kiedy złożyłeś wniosek.
2. Podaj daty, w które chcesz wziąć urlop.
3. Dołącz dowód prawa do urlopu, zwykle odpis aktu urodzenia dziecka. Jeżeli Twoje nazwisko figuruje w akcie urodzenia, ten dokument wystarczy. Współrodzic bez prawnej więzi z dzieckiem może potrzebować dodatkowego dokumentu, np. zaświadczenia gminy o wspólnym zamieszkaniu.
4. Zachowaj kopię zawiadomienia i odpowiedzi pracodawcy.

Urlop z tytułu narodzin jest Twoim prawem, jeśli spełniasz warunki — ale pracodawcę musisz o nim uprzedzić.

Jak dostać świadczenie z kasy chorych?

Za 3 pierwsze dni nie robisz nic — pensję wypłaci pracodawca. Za pozostałe dni musisz sam złożyć wniosek w swojej kasie chorych.

1. Złóż wniosek w swojej kasie chorych. Większość kas ma do tego gotowy formularz.
2. Dołącz odpis aktu urodzenia dziecka.
3. Wypełnij część dla ubezpieczonego (FR: volet titulaire) arkusza informacyjnego — FR: feuille de renseignements — który przekaże Ci kasa chorych.
4. Kasa chorych sama kontaktuje się z pracodawcą, żeby uzyskać dane o Twoim wynagrodzeniu.

Według INAMI od 1 stycznia 2025 r. kasa chorych zaczyna wypłatę w ciągu 30 dni od otrzymania wniosku, a potem wypłaca świadczenie co miesiąc.

Jeżeli nie jesteś jeszcze zapisany do kasy chorych, zacznij od poradnika Jak zapisać się do mutuelle krok po kroku.

Czy pracodawca może Cię zwolnić?

Podczas korzystania z urlopu z tytułu narodzin jesteś chroniony przed zwolnieniem. Według SPF Emploi ochrona zaczyna się w chwili zawiadomienia pracodawcy o urlopie i trwa do 5 miesięcy po porodzie. W tym czasie pracodawca może rozwiązać umowę tylko z powodu niezwiązanego z urlopem i musi ten powód udowodnić.

• Jeżeli tego nie zrobi, należy Ci się ryczałtowe odszkodowanie równe 6-miesięcznemu wynagrodzeniu brutto.
• Jeżeli masz umowę na czas określony i pracodawca jej nie przedłuży, musi udowodnić, że nie ma to związku z narodzinami dziecka. W przeciwnym razie należy Ci się odszkodowanie równe 3-miesięcznemu wynagrodzeniu brutto.

Co zrobić, gdy pojawi się problem?

• Pracodawca nie chce dać urlopu albo nie płaci za 3 pierwsze dni — przypomnij na piśmie o prawie do urlopu, dołącz akt urodzenia i zachowaj korespondencję. Jeżeli należysz do związku zawodowego, przekaż mu sprawę.
• Kasa chorych nie wypłaca świadczenia — sprawdź, czy złożyłeś wniosek z aktem urodzenia i wypełnionym arkuszem informacyjnym. Zapytaj kasę, czy otrzymała dane od pracodawcy.
• Świadczenie jest niższe, niż się spodziewałeś — pamiętaj o pułapie wynagrodzenia i zaliczce podatkowej 11,11%. Poproś kasę chorych o wyliczenie.
• Zostałeś zwolniony po zgłoszeniu urlopu — zachowaj dokumenty i skontaktuj się ze związkiem zawodowym albo prawnikiem. Spór rozstrzyga ostatecznie sąd pracy.

Poradnik opisuje zasady ogólne i nie rozstrzyga indywidualnych przypadków. Przy nietypowej sytuacji poproś pracodawcę lub kasę chorych o odpowiedź na piśmie.