Aidant proche — jak skorzystać ze zmienionego urlopu od lipca 2026?

Opiekujesz się bliską osobą, która jest zależna od pomocy, i pracujesz w Belgii w sektorze prywatnym? Możesz wtedy skorzystać z urlopu dla opiekuna bliskiej osoby — FR: congé pour aidants prochesi, NL: mantelzorgverlof. Od 1 lipca 2026 r. ten urlop jest dłuższy i bardziej elastyczny. W internecie i w broszurach wciąż jednak krążą stare informacje o limicie 3 miesięcy. Ten poradnik wyjaśnia, co się zmieniło i jak odróżnić limit na jedną osobę od limitu na całą karierę.

Poradnik dotyczy pracowników sektora prywatnego, których kasa chorych uznała za opiekuna bliskiej osoby (FR: aidant proche, NL: mantelzorger) w wariancie dającym prawa socjalne. Nie rozstrzyga indywidualnych przypadków.

Co zmieniło się od 1 lipca 2026?

Zmiany wprowadziła ustawa z 22 marca 2026 r. o środkach na rzecz opiekunów bliskich osób, opublikowana w belgijskim dzienniku urzędowym (FR: Moniteur belge, NL: Belgisch Staatsblad) 1 kwietnia 2026 r.

• Dłuższy urlop na jedną osobę — limity na każdą osobę, którą się opiekujesz, wzrosły (szczegóły w tabeli niżej).
• Większa elastyczność — za zgodą pracodawcy pełną przerwę można dzielić na tygodnie (łącznie do 24 tygodni), a przejście na pół etatu na pojedyncze miesiące.
• Dłuższe uznanie w kasie chorych — uznanie opiekuna jest ważne przez 2 lata i można je odnowić.
• Nowe zasady obejmują wnioski złożone u pracodawcy od 1 lipca 2026 r. Wnioski złożone wcześniej rozpatruje się co do zasady według starych zasad.

Limit na osobę a limit na całą karierę — jak to odróżnić?

To dwa różne liczniki i oba trzeba sprawdzić.

Limit na jedną osobę, którą się opiekujesz

Formy można łączyć — wykorzystany czas przelicza się wtedy na równowartość pełnej przerwy.

Limit na całą karierę zawodową

Niezależnie od tego, iloma osobami się opiekujesz, w całej karierze możesz wykorzystać łącznie równowartość 6 miesięcy pełnej przerwy w pracy. Ten limit się nie zmienił.

W praktyce oznacza to:

• jeśli opiekujesz się jedną osobą, od lipca 2026 r. możesz wykorzystać na nią cały limit kariery (wcześniej tylko połowę);
• jeśli opiekujesz się kilkoma osobami, nie dostajesz 6 miesięcy na każdą z nich — wszystkie okresy sumują się do jednego limitu kariery;
• urlop wykorzystany przed 1 lipca 2026 r. zmniejsza to, co zostało ci w limicie kariery.

Uwaga: jeśli strona internetowa, ulotka lub karta informacyjna podaje „3 miesiące pełnej przerwy na osobę”, opisuje stan sprzed lipca 2026 r. Sprawdź datę aktualizacji materiału. Strona ONEMi została zaktualizowana o nowe limity we wrześniu 2026 r.

Jakie warunki musisz spełnić?

• Jesteś uznany przez swoją kasę chorych (FR: mutualitéi, NL: ziekenfonds) za opiekuna bliskiej osoby w wariancie dającym prawa socjalne. Samo ogólne uznanie (bez praw socjalnych) nie wystarcza.
• Pomagasz osobie zależnej co najmniej 50 godzin w miesiącu albo 600 godzin w roku, bezpłatnie i regularnie.
• Pozostałe warunki uznania, w tym ewentualne wymagania dotyczące miejsca zamieszkania twojego i osoby, której pomagasz, potwierdź w swojej kasie chorych.

Uznanie wydaje kasa chorych na podstawie oświadczenia na honor (FR: déclaration sur l'honneur), które podpisujesz ty i osoba, której pomagasz (albo jej przedstawiciel ustawowy). Uznanie jest ważne przez 2 lata — pilnuj, żeby nie wygasło przed planowanym urlopem. Jeśli nie należysz jeszcze do kasy chorych, zacznij od poradnika Jak zapisać się do mutuelle krok po kroku.

Jak wziąć urlop krok po kroku?

1. Uzyskaj uznanie w kasie chorych jako opiekun bliskiej osoby z prawami socjalnymi.
2. Policz, ile limitu ci zostało — na tę osobę i w całej karierze. Uwzględnij urlop wzięty przed lipcem 2026 r.
3. Wybierz formę: pełna przerwa, pół etatu albo 1/5 etatu. Podział pełnej przerwy na tygodnie i pół etatu na pojedyncze miesiące wymaga zgody pracodawcy; przy 1/5 etatu urlop bierzesz nadal w okresach 2 miesięcy lub ich wielokrotności.
4. Powiadom pracodawcę na piśmie co najmniej 7 dni przed początkiem urlopu. Podaj okres urlopu i dołącz dowód uznania przez kasę chorych. Pismo przekaż osobiście (pracodawca podpisuje kopię jako potwierdzenie odbiorui) albo wyślij listem poleconym. Za zgodą pracodawcy termin może być krótszy.
5. Złóż wniosek o zasiłek w urzędzie pracy ONEM (NL: RVA). Za czas urlopu nie dostajesz pensji, tylko zryczałtowany zasiłek za przerwę (FR: allocation d'interruptioni, NL: onderbrekingsuitkering). Aktualne stawki znajdziesz na stronie ONEM/RVA.
6. Zachowaj kopie pisma do pracodawcy, dowodu uznania i potwierdzenia wniosku w ONEM/RVA.

Czy pracodawca może cię zwolnić?

W czasie urlopu dla opiekuna jesteś chroniony przed zwolnieniem. Ochrona trwa jeszcze 3 miesiące po zakończeniu urlopu. Wyjątkiem jest zwolnienie z ważnej przyczyny (FR: motif gravei) albo z wystarczających powodów, które nie mają związku z urlopem.

Podział na tygodnie i zmiana formy — szczegółowe zasady

Szczegóły wykonawcze ustalił dekret królewski z 12 lipca 2026 r. (FR: arrêté royal, NL: koninklijk besluit). ONEM opisuje je tak:

• przy podziale pełnej przerwy na tygodnie 6 miesięcy = 24 tygodnie, a 4 tygodnie = 1 miesiąc;
• jeśli po podziale na tygodnie zostanie ci mniej niż 4 tygodnie, możesz je wziąć bez zgody pracodawcy, ale wtedy nie zmienisz już formy urlopu;
• jeśli przy pół etatu zostanie ci jeden miesiąc, możesz go wziąć bez zgody pracodawcy, również bez zmiany formy;
• jeśli bierzesz urlop w formie 1/5 etatu, a zostało ci mniej niż 5 miesięcy, musisz wykorzystać tę resztę w formie 1/5 etatu;
• urlop z wniosków sprzed 1 lipca 2026 r. odlicza się od nowych limitów 6, 12 i 30 miesięcy (np. 2 miesiące 1/5 etatu sprzed lipca liczą się jako 5 miesięcy w limicie 30 miesięcy).

W nietypowej sytuacji poproś pracodawcę albo ONEM/RVA o odpowiedź na piśmie.

Co zrobić, gdy coś się nie zgadza?

• Pracodawca powołuje się na limit 3 miesięcy — wskaż, że dla wniosków złożonych od 1 lipca 2026 r. limit na osobę to 6 miesięcy pełnej przerwy, i odeślij do strony ONEM o urlopie dla opiekunów (link w źródłach pod poradnikiem).
• Pracodawca nie zgadza się na podział na tygodnie — bez jego zgody pełną przerwę bierzesz w okresach co najmniej miesięcznych.
• Uznanie w kasie chorych wygasło — odnów je przed złożeniem wniosku u pracodawcy, bo dowód uznania musi być dołączony do powiadomienia.
• Nie wiesz, ile limitu kariery ci zostało — zapytaj w ONEM/RVA albo w swoim związku zawodowym (np. CSC/ACV albo FGTB/ABVV).