Mieszkamy razem — jak zgłosić cohabitation légale i co to zmienia?

Mieszkacie razem pod jednym adresem, ale nie jesteście małżeństwem? To jeszcze nie oznacza, że jesteście w prawnym wspólnym zamieszkaniu — FR: cohabitation légalei, NL: wettelijke samenwoning. Ten status powstaje dopiero po złożeniu formalnej deklaracji w gminie. Wyjaśniamy, kto może ją złożyć, co trzeba przygotować i co status zmienia w sprawach domu, kosztów i majątku.

Wspólny meldunek a cohabitation légale — na czym polega różnica?

Belgijskie przepisy rozróżniają dwie sytuacje:

• Faktyczne wspólne zamieszkanie — FR: cohabitation de fait, NL: feitelijk samenwonen. Mieszkacie razem, możecie być zameldowani pod tym samym adresem, ale nie złożyliście deklaracji. Tworzycie wtedy tzw. rodzinę faktyczną (NL: feitelijk gezin).
• Cohabitation légale. Dwie osoby, które mieszkają razem, składają w gminie deklarację prawnego wspólnego zamieszkania. Od tego momentu obowiązują je określone prawa i obowiązki.

Sam meldunek pod wspólnym adresem nie zastępuje deklaracji. Zmiana adresu to osobna formalność — opisujemy ją w poradniku Zmiana adresu po przeprowadzce – kiedy i jak zgłosić nowy adres?.

Cohabitation légale nie jest też małżeństwem. Daje pewną ochronę prawną, ale znacznie węższą.

Kto może złożyć deklarację?

Deklarację mogą złożyć dwie osoby, które:

• są pełnoletnie i mają zdolność do czynności prawnych,
• nie pozostają w małżeństwie,
• nie są w innej cohabitation légale,
• mają wspólne miejsce zamieszkania.

Status nie jest zarezerwowany dla par. Mogą go wybrać pary różnej i tej samej płci, a także osoby, które mieszkają razem bez związku uczuciowego. W przeciwieństwie do małżeństwa pokrewieństwo nie wyklucza deklaracji — mogą ją złożyć np. brat i siostra.

Status dotyczy zawsze dokładnie dwóch osób. Trzech współlokatorów nie może razem zawrzeć cohabitation légale.

Nie myl deklaracji z procedurami pobytowymi — przy uzyskiwaniu prawa pobytu na podstawie związku obowiązują osobne zasady. Zobacz poradnik Zameldowanie członków rodziny dołączających później do osoby już mieszkającej w Belgii.

Gdzie i jak złożyć deklarację?

Deklarację składacie razem w urzędzie stanu cywilnego — FR: service de l'état civil, NL: dienst burgerlijke stand — gminy, w której wspólnie mieszkacie. W niektórych gminach sprawą zajmuje się wydział ludności (FR: service Population).

1. Sprawdź na stronie gminy, czy trzeba umówić wizytę. Na przykład w Leuven oboje partnerzy umawiają wspólny termin online lub telefonicznie.
2. Zapytaj, jakie dokumenty są potrzebne w waszej sytuacji.
3. Przyjdźcie razem z dokumentami tożsamości.
4. Podpiszcie deklarację w urzędzie.

Co zawiera deklaracja?

Deklaracja jest pisemna. Zawiera m.in.:

• datę złożenia,
• imiona i nazwiska obu osób,
• miejsca i daty urodzenia,
• adres wspólnego miejsca zamieszkania,
• wyraźne oświadczenie o woli wspólnego zamieszkania,
• potwierdzenie, że zapoznaliście się z przepisami Kodeksu cywilnego o cohabitation légale,
• wzmiankę o umowie o wspólnym pożyciu, jeśli ją zawarliście,
• podpisy obu osób.

Jakie dokumenty przygotować?

Lista zależy od gminy i od tego, jakie dane o twoim stanie cywilnym są już w belgijskich rejestrach. Zwykle potrzebne są:

• dokumenty tożsamości obu osób,
• dowód stanu cywilnego: że nie jesteś w małżeństwie (np. dokument potwierdzający stan wolny albo rozwiązanie wcześniejszego małżeństwa) i nie jesteś w innej cohabitation légale.

Jeżeli przyjechałeś z zagranicy, gmina może poprosić o udowodnienie stanu cywilnego dokumentami z kraju pochodzenia. Przykładowo gmina Florenville wymienia dla cudzoziemców m.in. odpis aktu urodzenia, zaświadczenie o stanie cywilnym, zaświadczenie o braku innej cohabitation, oryginały dokumentów z tłumaczeniem na francuski i legalizacją oraz ograniczoną ważność zaświadczeń (zasadniczo 6 miesięcy, zaświadczenie o stanie wolnym 3 miesiące). To przykład jednej gminy — twoja gmina może wymagać innego zestawu.

Uwaga: zanim zamówisz dokumenty w Polsce, zapytaj swoją gminę, jakie dokumenty przyjmie, czy wymaga tłumaczenia przysięgłego oraz jak stare mogą być zaświadczenia. Polskie dokumenty dotyczące m.in. urodzenia, stanu cywilnego i małżeństwa są objęte unijnym rozporządzeniem 2016/1191 — belgijski urząd nie może żądać na nich apostille, a wielojęzyczny standardowy formularz może zastąpić tłumaczenie (urząd może zażądać tłumaczenia tylko w wyjątkowych przypadkach).

Ile to kosztuje?

Opłatę ustala gmina. Przykłady:

• w gminach brukselskich deklaracja kosztuje od 20 do 60 euro, zależnie od gminy,
• w Leuven 25 euro (płatne podczas wizyty),
• we Florenville 40 euro.

Aktualną stawkę sprawdź w swojej gminie.

Co zmienia cohabitation légale?

Skutki wynikają z samej deklaracji — nie trzeba zawierać dodatkowej umowy. Najważniejsze skutki dotyczą domu, wspólnych wydatków, długów i majątku.

Wspólne mieszkanie jest chronione

Mieszkanie rodzinne — FR: logement familial, NL: gezinswoning — podlega ochronie. Żadna z osób nie może bez zgody drugiej:

• sprzedać go,
• wynająć,
• obciążyć hipoteką,
• podarować.

Według Wikifin dotyczy to także osoby, która jest jedynym właścicielem mieszkania.

Wspólne koszty dzielicie według dochodów

Każda z osób dokłada się do wydatków wspólnego życia w proporcji do swoich dochodów. Nie oznacza to automatycznie podziału kosztów po połowie.

Niektóre długi spłacacie oboje

Jeżeli jedna osoba zaciąga dług dla potrzeb wspólnego życia i dzieci, które razem wychowujecie, za jego spłatę odpowiada także druga osoba (tak też Wikifin).

Nie dotyczy to każdego zobowiązania partnera. Prywatna pożyczka niezwiązana z potrzebami wspólnego gospodarstwa nie staje się automatycznie twoim długiem.

Majątek nie staje się wspólny

Cohabitation légale przypomina rozdzielność majątkową. Każda osoba zachowuje swoje dochody i jest właścicielem rzeczy, co do których może udowodnić, że do niej należą. Rzeczy, których własności nie da się wykazać, uważa się za wspólne — należą do was obojga w częściach (FR: indivision). Wikifin podaje przykład pralki kupionej za gotówkę, bez nazwiska na fakturze.

Dlatego zachowuj faktury, umowy i potwierdzenia przelewów przy większych zakupach.

Co po śmierci jednej z osób?

Według Wikifin ustawowe prawo spadkowe osoby, która przeżyła, ogranicza się do użytkowania (FR: usufruit) mieszkania rodzinnego i jego wyposażenia. Testament może to prawo ograniczyć albo rozszerzyć — partner w cohabitation légale nie jest więc chroniony tak jak małżonek.

Jeżeli chcecie lepiej zabezpieczyć się na wypadek śmierci, porozmawiajcie z notariuszem o testamencie.

Czy potrzebna jest umowa u notariusza?

Do samej deklaracji w gminie umowa nie jest potrzebna. Możecie jednak dodatkowo zawrzeć umowę o wspólnym pożyciu — FR: contrat de cohabitation lub convention de cohabitation légale, NL: samenlevingsovereenkomst.

W umowie możecie uregulować przede wszystkim sprawy majątkowe, np. podział kosztów i dochodów albo spis tego, co każde z was wnosi na początku wspólnego życia — wtedy rzecz, której właściciela trudno później wykazać, nie będzie automatycznie uważana za wspólną.

Umowa nie może zawierać postanowień sprzecznych z prawem — Wikifin podaje przykład klauzuli o obowiązku wierności. Do spraw spadkowych służy testament, a nie umowa o wspólnym pożyciu.

Samodzielnie czy u notariusza?

• Be.brussels, portal Regionu Stołecznego Brukseli, podaje, że umowę może spisać notariusz albo sami partnerzy, ale zaleca notariusza, aby mieć pewność co do ważności prawnej umowy.
• Wikifin pisze, że umowy między partnerami w cohabitation légale muszą być sporządzone przez notariusza, aby były ważne, a każda zmiana umowy wymaga notariusza i zgody obu stron.

Jeżeli umowa ma dotyczyć majątku — np. nieruchomości lub ustalenia, co należy do każdego z was — wybierz umowę u notariusza. Notariusz powie też, jakiej formy wymaga wasza konkretna sytuacja.

Jak zakończyć cohabitation légale?

Cohabitation légale kończy się:

• gdy jedna z osób zawrze małżeństwo (także ze swoim partnerem),
• po śmierci jednej z osób,
• po złożeniu pisemnej deklaracji o zakończeniu — wspólnej albo jednostronnej.

Zakończenie za porozumieniem

Oboje podpisujecie deklarację o zakończeniu w gminie, w której mieszka jedno z was. W Leuven jest to bezpłatne.

Zakończenie jednostronne

Jedna osoba może zakończyć cohabitation légale sama, bez zgody drugiej. Podpisuje jednostronną deklarację w gminie, a drugą osobę oficjalnie zawiadamia o tym komornik — FR: huissier de justice, NL: gerechtsdeurwaarder.

Koszty komornika ponosi osoba, która kończy cohabitation. Ich wysokość zależy od sprawy. W gminach brukselskich do zakończenia wystarczy zwykle dokument tożsamości; opłata zależy od gminy i rodzaju zakończenia.

Co, jeśli nie możecie się porozumieć?

Jeżeli relacje między wami poważnie się popsuły, każda z osób może zwrócić się do sądu rodzinnego — FR: tribunal de la famille, NL: familierechtbank — o pilne i tymczasowe środki. Mogą one dotyczyć np. tego, kto zajmuje mieszkanie, zarządu majątkiem lub zobowiązaniami oraz ochrony dzieci.

W takiej sytuacji skorzystaj z pomocy prawnika lub notariusza.

Czego ten poradnik nie obejmuje?

Cohabitation légale może mieć znaczenie także w innych sprawach, ale rządzą nimi osobne przepisy:

• podatki dochodowe,
• świadczenia społeczne — zasiłki, emerytury, dodatki,
• prawo pobytu cudzoziemca na podstawie związku,
• pełne zasady dziedziczenia i podatek od spadku.

W tych sprawach sprawdź zasady właściwej instytucji albo skonsultuj notariusza.

Pytania do zadania w gminie przed wizytą

1. Czy trzeba umówić wizytę i czy przychodzimy oboje?
2. Jakie dokumenty tożsamości i stanu cywilnego musimy przedstawić?
3. Czy dokumenty z Polski wymagają tłumaczenia przysięgłego (czy wystarczy wielojęzyczny formularz) i jak stare mogą być?
4. Ile kosztuje deklaracja i jak można zapłacić?
5. Kiedy i jak otrzymamy potwierdzenie rejestracji?

Jeżeli któreś z was ma nieruchomość, znaczny majątek albo dzieci z poprzedniego związku, przed deklaracją porozmawiajcie też z notariuszem.