Spadek w Belgii ma długi — odrzucić go czy przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza?

Jeżeli spadek podlega prawu belgijskiemu i podejrzewasz, że długi mogą być większe niż majątek, nie musisz wybierać między „przyjąć wszystko” a „nic nie robić”. Belgijskie prawo przewiduje trzy podstawowe możliwości: zwykłe przyjęcie spadku, odrzucenie spadku albo przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Przy niepewnej sytuacji finansowej najważniejsze jest, żeby nie wykonywać pochopnie czynności, które mogłyby zostać potraktowane jako przyjęcie spadku.

Najpierw sprawdź, czy rzeczywiście stosuje się prawo belgijskie

Sam fakt, że zmarły mieszkał w Belgii albo że spadkobierca jest Polakiem, nie wystarcza w każdej sytuacji do ustalenia prawa właściwego.

W sprawach transgranicznych trzeba najpierw sprawdzić między innymi:

• ostatnie zwykłe miejsce pobytui zmarłego,
• ewentualny wybór prawai dokonany w testamencie,
• powiązania z innymi państwami.

Dopiero po ustaleniu, że do wyboru spadkowego stosuje się prawo belgijskie, można bezpiecznie korzystać z poniższych zasad.

Trzy możliwości spadkobiercy

1. Przyjęcie spadku bez zastrzeżeń

Przy zwykłym przyjęciu spadku wchodzisz w sytuację prawną spadkobiercy wraz z aktywami i zobowiązaniami spadku.

Jeżeli spadek jest zadłużony, może to prowadzić do odpowiedzialności za długi w zakresie przewidzianym przez belgijskie prawo.

Największe ryzyko polega na tym, że przyjęcie nie zawsze musi mieć postać formalnego oświadczenia. Niektóre działania mogą zostać potraktowane jako dorozumiane przyjęcie.

Dlatego przed wyjaśnieniem sytuacji nie sprzedawaj samodzielnie rzeczy ze spadku, nie rozdzielaj pieniędzy i nie zachowuj się jak właściciel odziedziczonego majątku tylko dlatego, że „później najwyżej odrzucisz spadek”.

2. Odrzucenie spadku — renonciation

Jeżeli odrzucasz spadek, nie stajesz się spadkobiercą w zwykłym znaczeniu i nie przejmujesz spadku tylko dlatego, że byłeś powołany do dziedziczenia.

W Belgii odrzucenie wymaga formalnej procedury notarialnej — oświadczenie składasz u wybranego przez siebie notariusza. Samo milczenie albo brak zainteresowania spadkiem nie jest tym samym co prawidłowe odrzucenie.

Notariusz dokonuje wymaganych czynności i rejestracji. Droits Quotidiens radzi, by w razie żądania zapłaty długu zmarłego okazać oświadczenie o odrzuceniu — dowodzi ono, że nie jesteś spadkobiercą.

Ile to kosztuje? Według Droits Quotidiens odrzucenie spadku u notariusza jest bezpłatne, jeżeli aktywa netto spadku (majątek minus długi) wynoszą mniej niż 6 664,95 euro — to kwota po indeksacji z 1 sierpnia 2026 r. (notaire.be podawał wcześniej próg 6 093,20 euro). Niektórzy notariusze mogą jednak doliczyć koszty administracyjne, np. za prowadzenie sprawy lub wyszukiwania. Zapytaj notariusza o koszt przed podpisaniem.

Odrzucenie może jednak uruchomić dziedziczenie przez kolejne osoby. Jeżeli masz dzieci, mogą one wejść do dziedziczenia przez mechanizm podstawienia. Droits Quotidiens wyjaśnia, że dzieci mogą odrzucić spadek razem z tobą, w tym samym oświadczeniu, a przy małoletnich potrzebna jest zgoda sędziego pokoju — FR: juge de paixi, NL: vrederechter.

Z tego powodu nie warto podpisywać odrzucenia bez pytania notariusza, kto po twojej rezygnacji będzie następny w kolejności.

3. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza

Belgijskie acceptation sous bénéfice d’inventaire pozwala przyjąć spadek w szczególnym trybie, w którym majątek spadkowy zostaje formalnie oddzielony od majątku osobistego spadkobiercy.

To rozwiązanie jest szczególnie istotne, gdy:

• nie wiesz, czy spadek ma długi,
• znasz część zobowiązań, ale nie ich pełną wysokość,
• w spadku są zarówno aktywa, jak i trudne do oszacowania zobowiązania.

Według notaire.be oświadczenie o przyjęciu składasz u wybranego notariusza, a inwentarz musi zostać sporządzony aktem notarialnym. Nie jest to zwykła prywatna lista rzeczy w Excelu. Notariusz ujmuje w nim cały majątek i wszystkie długi zgłoszone przez spadkobierców lub wierzycieli. Wierzyciele zmarłego mogą wtedy dochodzić długów tylko z majątku spadkowego, a nie z twojego majątku osobistego.

Korzyść z tego trybu wiąże się również z obowiązkami przy zarządzaniu spadkiem — notaire.be podkreśla, że przyjmując spadek w ten sposób, stajesz się spadkobiercą ze wszystkimi obowiązkami, a np. sprzedaż nieruchomości ze spadku podlega szczególnym zasadom. Nadużycia lub nieprawidłowe działania mogą mieć poważne skutki, dlatego przy większym lub skomplikowanym spadku warto prowadzić procedurę z notariuszem.

Czego nie robić przed decyzją?

Jeżeli istnieje ryzyko długów, do czasu konsultacji unikaj czynności, które mogą wyglądać jak wykonywanie praw właściciela spadku.

Szczególną ostrożność zachowaj przed:

• sprzedażą samochodu lub rzeczy zmarłego,
• wypłatą i podziałem pieniędzy między spadkobierców,
• przeniesieniem środków ze spadku na własny rachunek,
• podpisywaniem ugód z wierzycielami we własnym imieniu,
• rozporządzaniem nieruchomością.

Belgijskie prawo rozróżnia czynności oznaczające przyjęcie od czynności czysto zachowawczych lub pilnych. Nie próbuj jednak samodzielnie kwalifikować każdej czynności, jeśli od wyniku zależy odpowiedzialność za długi.

Czy jest „6 miesięcy na odrzucenie spadku” jak w Polsce?

Nie należy przenosić polskiej zasady sześciu miesięcy automatycznie do belgijskiej procedury.

Belgijskie przepisy mają własne reguły dotyczące wyboru spadkowego, terminów, inwentarza i sytuacji, w której wierzyciel lub inna osoba wymusza zajęcie stanowiska. Terminy, które mogą dotyczyć twojej sprawy, ustal z notariuszem na pierwszym spotkaniu.

Jeżeli spadek jest potencjalnie zadłużony, nie warto więc czekać tylko dlatego, że zakładasz istnienie znanego z Polski terminu.

Co przygotować do notariusza?

Przed konsultacją zbierz, jeśli są dostępne:

• akt zgonu lub dane zmarłego,
• testament i informacje o ewentualnym wyborze prawa,
• listę znanych rachunków bankowych,
• informacje o nieruchomościach i pojazdach,
• listy od wierzycieli,
• kredyty, pożyczki, zaległe rachunki i podatki,
• informacje o ubezpieczeniach,
• dane innych potencjalnych spadkobierców,
• dokumenty dotyczące małoletnich dzieci, jeżeli mogą wejść do dziedziczenia.

Nie musisz znać całego majątku przed pierwszą wizytą. Właśnie niepewność co do aktywów i długów może być argumentem za rozważeniem inwentarza.

Co zrobić, jeśli wierzyciel już się odzywa?

Nie uznawaj automatycznie długu we własnym imieniu i nie płać go z własnych pieniędzy tylko dlatego, że jesteś krewnym zmarłego.

Najpierw ustal:

1. czy jesteś spadkobiercą,
2. czy spadek został już przyjęty,
3. jakie prawo stosuje się do dziedziczenia,
4. czy rozważasz odrzucenie albo przyjęcie z inwentarzem,
5. czy roszczenie wierzyciela faktycznie należy do spadku.

Przekaż korespondencję notariuszowi.

Co z dziećmi po odrzuceniu spadku?

Odrzucenie przez rodzica nie oznacza automatycznie, że problem znika dla całej rodziny.

W określonych sytuacjach dzieci mogą zostać powołane do spadku w miejsce rodzica. Jeżeli dziecko jest małoletnie, belgijskie prawo przewiduje dodatkową ochronę i formalności — według Droits Quotidiens odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wymaga zgody sędziego pokoju.

Przy zadłużonym spadku z dziećmi nie składaj więc oświadczenia wyłącznie „za siebie”, nie sprawdzając skutków dla kolejnych spadkobierców.

Czy przyjęcie z inwentarzem gwarantuje, że nic nie zapłacisz?

Nie należy upraszczać tego do hasła „zero ryzyka”.

Celem tego trybu jest przede wszystkim oddzielenie majątku spadkowego od osobistego i ograniczenie odpowiedzialności zgodnie z ustawowymi zasadami. Nadal mogą wystąpić:

• koszty procedury,
• koszty notarialne lub inwentarza,
• obowiązki administracyjne,
• podatki spadkowe zależne od regionu i sytuacji — według notaire.be, jeśli po inwentarzu spadek okaże się dodatni, podatek płaci się od otrzymanego majątku netto, a przy wyniku ujemnym co do zasady podatku nie ma,
• spory o skład spadku lub wierzytelności.

Dlatego decyzja powinna uwzględniać wartość majątku, skalę długów i koszty formalnej procedury.

Jak wybrać między odrzuceniem a inwentarzem?

Odrzucenie jest zwykle logiczne, gdy nie chcesz mieć ze spadkiem nic wspólnego i masz mocne podstawy, by uważać, że jest on niekorzystny. Trzeba jednak sprawdzić skutki dla kolejnych spadkobierców. Przy niewielkim majątku netto odrzucenie u notariusza może być bezpłatne.

Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza może być bardziej odpowiednie, gdy spadek ma realne aktywa, ale wysokość długów jest niepewna.

Zwykłe przyjęcie jest najbardziej ryzykowne, gdy nie znasz pełnego stanu zobowiązań.

Ostateczna decyzja zależy od konkretnej sukcesji. Przy zadłużeniu, nieruchomości, kilku państwach albo małoletnich spadkobiercach konsultacja z belgijskim notariuszem powinna nastąpić przed podjęciem czynności dotyczących majątku.