Pleśń lub niebezpieczne mieszkanie w Walonii — jak poprosić o urzędową kontrolę?

Jeżeli w wynajmowanym mieszkaniu w Walonii występują poważne problemy z wilgocią, pleśnią, instalacją elektryczną, gazem, wentylacją, ogrzewaniem, stabilnością budynku albo inne zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa, możesz wystąpić o urzędową enquête de salubritéi. Najpierw trzeba ustalić, czy takie kontrole prowadzi Twoja gmina. Jeżeli nie ma tej kompetencji, wniosek kieruje się do SPW Logement.

Do czego służy enquête de salubrité?

To administracyjna kontrola jakości mieszkania na podstawie kryteriów obowiązujących w Walonii.

Kontrola może obejmować m.in.:

• stabilność budynku;
• szczelność i zawilgocenie;
• instalacje elektryczne i gazowe;
• wentylację;
• naturalne oświetlenie;
• wyposażenie sanitarne;
• ogrzewanie;
• bezpieczeństwo podłóg i schodów;
• powierzchnię i układ mieszkania;
• przeludnienie;
• wpływ warunków w budynku na zdrowie mieszkańców.

Pleśń nie jest więc oceniana wyłącznie jako problem estetyczny. Jeżeli wynika z warunków mogących wpływać na zdrowie albo z niewłaściwej wentylacji, szczelności czy stanu budynku, może być jednym z elementów kontroli.

Kto może złożyć wniosek?

Według Droits Quotidiens o kontrolę może wystąpić:

• najemca lub inna osoba zajmująca lokal;
• właściciel mieszkania;
• gmina, w której znajduje się mieszkanie.

Najpierw zgłoś problem właścicielowi

Jeżeli problem dotyczy prac, które według Ciebie powinien wykonać właściciel, udokumentuj wcześniejsze zgłoszenie.

Broszura SPW Logement przypomina, że najemca jest „strażnikiem lokalu” — FR: gardien du logement. Przy szkodach, potrzebie naprawy albo ujawnieniu wad powinieneś bez zwłoki zawiadomić właściciela na piśmie i ograniczać szkody. Jeżeli właściciel nie reaguje, wyślij mu list polecony potwierdzający prace do wykonania.

W praktyce bezpieczny schemat to:

1. opisz usterki konkretnie;
2. zrób zdjęcia i zachowaj daty;
3. wyślij właścicielowi pismo, najlepiej listem poleconym;
4. zachowaj kopię pisma oraz potwierdzenie nadania;
5. daj możliwość reakcji, chyba że sytuacja wymaga pilnej interwencji ze względu na bezpieczeństwo.

Broszura SPW Logement (06.2025) wymienia wśród dokumentów do wniosku kopię pisma do właściciela opisującego problemy w mieszkaniu oraz dowód wysłania go listem poleconym.

Nie oznacza to, że masz czekać bez końca przy bezpośrednim zagrożeniu dla zdrowia lub bezpieczeństwa. W sytuacji nagłej kontaktuj się również z właściwymi służbami i gminą.

Gmina czy SPW Logement?

To pierwszy krok, który trzeba sprawdzić przed wysłaniem formularza.

Gmina ma kompetencję do enquête de salubrité

Część gmin w Walonii uzyskała kompetencję do przeprowadzania takich kontroli własnymi uprawnionymi pracownikami.

Jeżeli Twoja gmina znajduje się na aktualnej liście gmin kompetentnych, skontaktuj się bezpośrednio z urzędem gminy i zapytaj o lokalną formę złożenia wniosku. Według Droits Quotidiens w gminie nie obowiązują szczególne formalności, a kontrolę przeprowadza pracownik gminy.

Procedura lokalna może różnić się organizacyjnie od wniosku kierowanego bezpośrednio do Regionu.

Gmina nie ma tej kompetencji

Jeżeli gmina nie prowadzi regionalnych enquêtes de salubrité, wniosek składa się do SPW Logement — Service Salubrité-Logements.

Aktualny formularz jest dostępny na stronie Wallonii „Introduire une demande d'enquête de salubrité”.

Dane kontaktowe służby według strony Wallonie.be i broszury SPW Logement:

• Département du Logement — Service Salubrité-Logements, Rue des Brigades d'Irlande 1, 5100 Jambes (Namur);
• e-mail: [email protected];
• telefon: 081 33 23 28 (wtorki i czwartki, 8:30–12:00).

Nie opieraj się na starej zapisanej kopii formularza. Lista kompetentnych gmin i dokumenty operacyjne mogą się zmieniać.

Co przygotować do wniosku?

W zależności od ścieżki przygotuj co najmniej:

• dane lokalu i adres;
• swoje dane kontaktowe;
• opis problemów;
• informacje pozwalające zidentyfikować właściciela;
• zdjęcia lub inne dowody, jeśli pomagają opisać stan;
• kopię umowy najmu — broszura SPW Logement wymaga jej przy wniosku do Regionu w każdym przypadku;
• kopię pisma do właściciela;
• dowód wysłania tego pisma, jeśli wymaga tego ścieżka SPW;
• aktualny formularz wymagany przez właściwy organ.

Opisuj fakty: gdzie występuje wilgoć, kiedy pojawia się pleśń, czy woda wnika przez ścianę lub dach, czy wentylacja działa, czy instalacja elektryczna stwarza ryzyko. Nie musisz samodzielnie stawiać diagnozy budowlanej.

Co dzieje się podczas kontroli?

Według broszury SPW Logement z powodu dużej liczby wniosków na wizytę można czekać dwa–trzy miesiące. Kontroler SPW Logement wyznacza termin i zaprasza na wizytę najemcę oraz właściciela.

Uprawniony inspektor ocenia mieszkanie według regionalnych kryteriów. Według Droits Quotidiens kontrolerzy Regionu lub gminy mogą też pobrać próbki do analizy.

Na wizytę przygotuj zdjęcia, korespondencję z właścicielem i krótką listę problemów z datami, kiedy się pojawiły.

Rezultat jest ujmowany w raporcie. Raport może wskazywać, że lokal jest:

• bez naruszeń minimalnych kryteriów;
• poprawialny;
• niezdatny do zamieszkania w obecnym stanie, ale możliwy do poprawienia;
• niepoprawialny;
• przeludniony;
• odpowiedni lub nieodpowiedni w szczególnym kontekście niepełnosprawności mieszkańca.

Sam inspektor nie rozstrzyga cywilnego sporu o to, kto między właścicielem a lokatorem ponosi odpowiedzialność za każdą wadę. Raport przede wszystkim opisuje zgodność mieszkania z kryteriami.

Co dzieje się po raporcie?

Wynik otrzymują zainteresowane strony, m.in. lokator i właściciel, oraz bourgmestre/burgemeester właściwej gminy.

Burmistrz może następnie zastosować środki odpowiednie do wyników kontroli. Według Droits Quotidiens przed decyzją wysłuchuje najemcę i właściciela, chyba że sprawa jest pilna, i musi uzasadnić, że jego decyzja jest proporcjonalna do problemu. Środki mogą obejmować m.in.:

• nakaz wykonania prac naprawczych lub przebudowy w określonym terminie;
• środki zabezpieczające, np. obwieszczenie albo zabicie drzwi i okien;
• uznanie lokalu za niezdatny do zamieszkania — tymczasowo lub na stałe — i zakaz jego zajmowania (FR: arrêté d'inhabitabilitéi);
• nakaz rozbiórki.

Według Droits Quotidiens burmistrz musi zareagować w ciągu 3 miesięcy od otrzymania raportu z kontroli.

Jeżeli właściciel nie wykona nakazanych prac, burmistrz może zlecić je sam i żądać zwrotu kosztów. Droits Quotidiens zaznacza, że w praktyce zdarza się to rzadko.

Nie każda pleśń ani każda usterka prowadzi więc do zakazu zamieszkania. Decyduje wynik kontroli i dalsza decyzja właściwego organu.

Czy po zgłoszeniu można przestać płacić czynsz?

Nie rób tego automatycznie.

Samo złożenie wniosku o enquête de salubrité nie jest prostym „przyciskiem” zawieszającym czynsz. Spór o obowiązki stron umowy najmu i ewentualne skutki finansowe może wymagać porozumienia albo decyzji juge de paixi / vrederechter.

Jeżeli uważasz, że stan lokalu uzasadnia obniżenie czynszu, wykonanie prac, rozwiązanie umowy albo inne roszczenie, potraktuj to jako osobną kwestię prawną.

Czy kontrola wskaże, czy pleśń jest winą lokatora?

Nie musi.

Enquête de salubrité służy przede wszystkim ocenie stanu mieszkania według kryteriów regionalnych. Ustalenie cywilnej odpowiedzialności — np. czy problem wynika z konstrukcji budynku, braku napraw właściciela czy sposobu użytkowania lokalu — może należeć do sądu pokoju.

Dlatego warto zachować:

• wcześniejsze wiadomości do właściciela;
• zdjęcia z różnych dat;
• pomiary lub raporty fachowców, jeśli je posiadasz;
• faktury za interwencje;
• dowody dotyczące wentylacji i ogrzewania, jeśli problem jest sporny.

Pleśń i zdrowie — co możesz zrobić?

Jeżeli Ty lub domownicy macie objawy, które mogą mieć związek z mieszkaniem, porozmawiaj z lekarzem prowadzącym. Według Droits Quotidiens lekarz może zaświadczeniem lekarskim zlecić interwencję służby analizy środowiska wewnętrznego — FR: Service d'Analyse des Milieux Intérieursi (SAMI).

• Wniosek do SAMI składa lekarz, nie pacjent bezpośrednio.
• Usługa jest bezpłatna.
• SAMI analizuje środowisko w mieszkaniu, szuka czynnika szkodliwego i jego źródła, a raport przesyła lekarzowi.
• SAMI działa tylko w części prowincji Walonii; dane kontaktowe podaje strona SAMI — environnement.sante.wallonie.be.

Według Droits Quotidiens, jeśli raport SAMI lub kontrola zdrowotności wykażą związek między stanem mieszkania a zdrowiem mieszkańców, możesz zwrócić się do juge de paix o rozwiązanie umowy najmu i zasądzenie odszkodowania od właściciela.

Co zrobić, jeśli lokal zostanie uznany za niezdatny do zamieszkania?

Nie zakładaj, że automatycznie dostaniesz lokal zastępczy tego samego dnia.

Według Droits Quotidiens z lokalu trzeba się wyprowadzić co do zasady wtedy, gdy burmistrz wydał zakaz jego zajmowania. Decyzji burmistrza trzeba przestrzegać; jeśli strony tego nie robią, burmistrz może przeprowadzić przymusową eksmisję.

W zależności od decyzji i dostępności uruchamiają się odrębne mechanizmy poszukiwania rozwiązania mieszkaniowego. Gmina ma obowiązki związane z procedurą relokacji w określonych sytuacjach, ale dostępność konkretnego lokalu nie jest gwarantowana.

Według Związku Miast i Gmin Walonii (UVCW) przed wykonaniem zakazu zamieszkiwania burmistrz sprawdza, czy na terenie gminy jest dostępna oferta zakwaterowania zastępczego (FR: relogement), np. mieszkania tranzytowe wynajmowane przez CPASi lub zarządzane przez agencję AIS albo schroniska dla osób w trudnej sytuacji. Gdy nic nie ma, informuje regionalną spółkę mieszkań socjalnych — Société wallonne du Logement (SWL), która szuka lokalu na terenie całej prowincji.

Broszura SPW Logement dodaje, że najemcy z lokalu uznanego za niezdatny do zamieszkania, przeludniony lub nieprzystosowany dostają punkty pierwszeństwa przy ubieganiu się o mieszkanie socjalne.

Jeżeli istnieje ryzyko konieczności szybkiego opuszczenia mieszkania:

1. skontaktuj się z gminą;
2. skontaktuj się z CPAS/OCMW;
3. zapytaj o pomoc mieszkaniową i lokalne rozwiązania awaryjne;
4. zachowaj raport i decyzję burmistrza — mogą mieć znaczenie w innych procedurach mieszkaniowych.

Dodatek na przeprowadzkę i czynsz (ADeL)

Region Walonii wypłaca dodatek na przeprowadzkę i czynsz — FR: allocation de déménagement et de loyeri (ADeL). Przysługuje m.in. osobie, która przeprowadza się z lokalu niezdatnego do zamieszkania lub przeludnionego do mieszkania spełniającego normy.

Warunki według strony Wallonie.be (aktualizacja 23.07.2026):

• masz co najmniej 18 lat (lub jesteś usamodzielnionym małoletnim);
• ani Ty, ani członek Twojego gospodarstwa domowego nie jesteście właścicielami ani użytkownikami całego innego mieszkania (wyjątek: lokal niepoprawialny lub niezdatny do zamieszkania);
• dochody nie przekraczają 18 300 euro dla osoby samotnej lub 24 900 euro dla osób mieszkających razem; progi rosną o 3 400 euro na każde dziecko na utrzymaniu i każdą osobę z niepełnosprawnością.

Dopłata do czynszu przysługuje przez 2 lata i może zostać przedłużona, jeśli nadal spełniasz warunki dochodowe i majątkowe. Nie dostaną jej najemcy mieszkań socjalnych.

Termin: formularz z załącznikami wyślij do SPW Logement w ciągu 6 miesięcy od podpisania nowej umowy najmu, gdy już się wprowadzisz. Kontakt: [email protected], tel. 081 33 22 32. Szczegóły: Obtenir une allocation de déménagement et de loyer (ADeL).

Czy gmina może odmówić meldunku z powodu złego stanu mieszkania?

Nie. Według Droits Quotidiens gmina nie może odmówić zameldowania tylko dlatego, że mieszkanie jest niezdrowe. Jeśli spełniasz warunki głównego miejsca zamieszkania, gmina powinna wpisać Cię tymczasowo — FR: inscription provisoire.

• Taki wpis ma dla Twoich praw socjalnych (np. zasiłek rodzinny, zasiłek dla bezrobotnych) taką samą wartość jak zwykły meldunek.
• Nie legalizuje jednak lokalu i nie chroni przed decyzją o opuszczeniu mieszkania.
• Kończy się, gdy się wyprowadzisz, gdy właściciel usunie nieprawidłowości albo gdy władze zakończą zajmowanie lokalu.

Po przeprowadzce do nowego mieszkania zgłoś zmianę adresu: Zmiana adresu po przeprowadzce – kiedy i jak zgłosić nowy adres?

Czy można odwołać się od decyzji?

Tak. Strona Wallonie.be wskazuje, że właściciel, wynajmujący i lokator mogą odwołać się do Rządu Walonii, jeśli środki zastosowane przez burmistrza uznają za niewystarczające lub nieodpowiednie. Według Droits Quotidiens decyzja burmistrza co do zasady wyjaśnia, jak się odwołać, a droga zależy od jej podstawy prawnej.

Według Droits Quotidiens przy decyzji opartej na walońskim Kodeksie mieszkalnictwa (Code wallon de l'Habitation durable) termin wynosi 15 dni od dnia, w którym dowiedziałeś się o decyzji burmistrza. Nie ma obowiązkowego formularza — wystarczy pismo z informacją, że kwestionujesz decyzję, z argumentami i kopią decyzji. Wyślij je:

• e-mailem na [email protected] albo
• listem poleconym do: Département du Logement, DLPIC – service Recours, Rue des Brigades d'Irlande 1, 5100 Jambes.

Odwołanie wstrzymuje wykonanie decyzji, chyba że sprawa jest pilna. Decyzję Rządu można następnie zaskarżyć do Rady Stanu — FR: Conseil d'État.

Jeżeli decyzję wydano na podstawie nowej ustawy gminnej (FR: Nouvelle loi communale), jedyną drogą jest skarga do Rady Stanu.

Ponieważ termin jest krótki, po otrzymaniu formalnej decyzji nie odkładaj jej analizy.

Co zrobić, jeśli sytuacja jest niebezpieczna już teraz?

Enquête de salubrité jest procedurą administracyjną, a nie pogotowiem.

Jeśli występuje bezpośrednie ryzyko, takie jak:

• podejrzenie ulatniania się gazu;
• zagrożenie pożarowe;
• odsłonięta instalacja elektryczna z realnym ryzykiem porażenia;
• ryzyko zawalenia elementu budynku;
• zatrucie tlenkiem węgla;

najpierw reaguj na zagrożenie i kontaktuj się z odpowiednimi służbami. Kontrola salubrité może być kolejnym etapem dokumentowania i rozwiązania problemu.

Gdzie szukać pomocy?

• Info-Conseils Logement (SPW Logement) — doradcy odpowiadają na pytania o mieszkania socjalne, pomoc finansową i formularze. Spotkania wyłącznie po umówieniu, w Espaces Wallonie w Arlon, Charleroi, Liège, La Louvière, Malmedy, Mons, Namur, Nivelles, Tournai i Verviers. Tel. 081 33 23 10 (pon.–pt. 9:00–12:00 i 14:00–16:00), e-mail: [email protected].
• 1718 — bezpłatny numer informacyjny Service public de Wallonie.
• Mediator Walonii — FR: Médiateur de la Wallonie — broszura SPW Logement wskazuje go przy sporach ([email protected], tel. 081 32 19 11).
• Droits Quotidiens — serwis informacji prawnej z serią odpowiedzi o niezdrowych mieszkaniach w Walonii.

Kaucję po wyprowadzce odzyskasz według zwykłych zasad: Kaucja mieszkaniowa w Walonii — ile wynosi, jak ją zabezpieczyć i odzyskać?

Checklista przed wysłaniem wniosku

• Udokumentuj usterki.
• Zawiadom właściciela na piśmie.
• Zachowaj dowód wysłania.
• Sprawdź, czy Twoja gmina ma kompetencję do enquête de salubrité.
• Jeśli nie — pobierz aktualny formularz SPW.
• Dołącz wymagane dokumenty, w tym kopię umowy najmu.
• Zachowaj kopię całego dossier.
• Po kontroli przeczytaj raport i decyzję burmistrza oddzielnie.
• Pilnuj 15-dniowego terminu, jeżeli chcesz skorzystać z administracyjnego odwołania.
• Przy zakazie zamieszkiwania zapytaj gminę o lokal zastępczy, a po przeprowadzce złóż wniosek o ADeL w ciągu 6 miesięcy.

Enquête de salubrité jest narzędziem do oficjalnego stwierdzenia stanu lokalu. Nie zastępuje automatycznie procesu o naprawy, czynsz lub odpowiedzialność właściciela, ale daje formalny raport, na podstawie którego gmina może podjąć konkretne działania.