Policja w Belgii chce cię przesłuchać — czy masz prawo do polskiego tłumacza i adwokata?

Jeżeli policja w Belgii wzywa cię na przesłuchanie, a nie rozumiesz wystarczająco języka postępowania, masz prawo poinformować o tym funkcjonariusza i poprosić o tłumacza przysięgłego (interprète assermenté / beëdigd tolk). Według urzędowej deklaracji praw SPF Justice dla podejrzanego przesłuchiwanego bez pozbawienia wolności pomoc tłumacza przysięgłego podczas przesłuchania jest bezpłatna; kancelaria Intolaw opisuje to tak samo. Gdy jesteś przesłuchiwany jako podejrzany, dochodzą prawa związane z ustawą Salduz, w szczególności prawo do milczenia i — zależnie od rodzaju sprawy — do konsultacji z adwokatem i jego pomocy podczas przesłuchania.

Najpierw ustal, w jakim charakterze cię wezwano

Ustawa Salduz z 13 sierpnia 2011 r. (zmieniająca art. 47bis Kodeksu postępowania karnego), zmieniona następnie w 2016 r. (tzw. Salduz-bis), różnicuje prawa osoby przesłuchiwanej. Znaczenie ma, czy jesteś przesłuchiwany jako podejrzany, czy w innym charakterze, czy badany czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności i czy jesteś pozbawiony wolności. W praktyce wyróżnia się cztery sytuacje (często opisywane jako kategorie 1–4):

• pokrzywdzony, zgłaszający lub świadek — podstawowe prawa każdej osoby przesłuchiwanej;
• osoba podejrzana o czyn niezagrożony karą pozbawienia wolności, przesłuchiwana bez zatrzymania — m.in. prawo do milczenia; zakres prawa do adwokata sprawdź w deklaracji praw, którą otrzymasz;
• osoba podejrzana o czyn zagrożony karą pozbawienia wolności, ale niezatrzymana — według urzędowej deklaracji praw przysługuje jej poufna konsultacja z adwokatem przed przesłuchaniem i pomoc adwokata podczas przesłuchania;
• osoba podejrzana pozbawiona wolności — szczególny tryb organizowania pomocy obrońcy.

Nie zakładaj, że wezwanie do komisariatu oznacza zatrzymanie albo że sam fakt złożenia skargi czyni cię podejrzanym. W razie wątpliwości zapytaj policję o jakość procesową i zarzucane lub badane fakty przed udzieleniem wyjaśnień.

Co zrobić, jeśli nie znasz francuskiego lub niderlandzkiego?

1. Już przy ustalaniu terminu zgłoś, że potrzebujesz tłumacza języka polskiego.
2. Na początku przesłuchania powtórz prośbę i wyjaśnij, że nie rozumiesz wystarczająco pytań lub dokumentów.
3. Poproś, aby informacja o problemie językowym i udziale tłumacza trafiła do procès-verbal / proces-verbaal.
4. Nie zgaduj odpowiedzi i nie potwierdzaj faktów, których nie zrozumiałeś. Poproś o powtórzenie lub wyjaśnienie pytania.
5. Przed podpisem zażądaj odczytania protokołu oraz poprawek nieścisłości. Nie podpisuj dokumentu, którego znaczenia nie rozumiesz.

Urzędowa deklaracja praw SPF Justice stanowi, że jeśli chcesz mówić w innym języku niż język postępowania, do pomocy podczas przesłuchania wzywa się tłumacza przysięgłego, a ta pomoc jest bezpłatna; możesz też zostać poproszony o samodzielne zapisanie oświadczenia we własnym języku. Kancelaria Intolaw opisuje to podobnie: jeśli tłumacz nie jest dostępny, możesz poprosić o samodzielne sporządzenie oświadczenia we własnym języku. Nie przyjmuj tej możliwości za obowiązek zastępujący twoje prawo do zrozumienia procedury, szczególnie gdy jesteś podejrzanym.

Jakie prawa ma osoba podejrzana?

Prawa podstawowe

Według urzędowej deklaracji praw na początku przesłuchania funkcjonariusz powinien krótko poinformować cię o badanych zdarzeniach i pouczyć o uprawnieniach. Masz m.in.:

• prawo nie obciążać samego siebie;
• prawo — po podaniu tożsamości — złożyć oświadczenie, odpowiadać na pytania albo zachować milczenie;
• prawo żądać zaprotokołowania pytań i odpowiedzi w użytych słowach;
• prawo wnosić o przeprowadzenie określonej czynności lub przesłuchania i korzystać z posiadanych dokumentów;
• prawo przeczytać protokół (lub poprosić o jego odczytanie) i wnieść poprawki; według Intolaw i Justifit możesz też poprosić o kopię protokołu (według Intolaw bezpłatną; jej wydanie może zostać odroczone).

Adwokat przed przesłuchaniem i w jego trakcie

Według urzędowej deklaracji praw SPF Justice podejrzany, który nie jest pozbawiony wolności, ma prawo do poufnej konsultacji z adwokatem przed przesłuchaniem i do jego pomocy podczas przesłuchania, gdy czyny, w sprawie których jest przesłuchiwany, są zagrożone karą pozbawienia wolności. Jeśli nie dostałeś pisemnego wezwania albo było ono niepełne, możesz raz poprosić o przełożenie przesłuchania, porozmawiać z adwokatem telefonicznie albo zaczekać na jego przybycie. Jeśli przesłuchanie odbywa się na pisemne wezwanie, w którym wymieniono te prawa, przyjmuje się, że przed stawieniem się mogłeś skonsultować się z adwokatem — przełożenia już nie uzyskasz. Adwokat czuwa m.in. nad twoim prawem do milczenia i prawidłowością przesłuchania, ale nie może odpowiadać za ciebie. Osoba zatrzymana podlega szczególnemu trybowi organizowania pomocy obrońcy — zapytaj o niego policję i zapoznaj się z deklaracją praw, którą otrzymasz.

Tłumacz i adwokat to dwa różne świadczenia. Nie utożsamiaj bezpłatności tłumaczenia z automatycznie darmową usługą prywatnego prawnika. Jeśli nie stać cię na obrońcę, zapytaj o pomoc prawną aide juridique de deuxième lignei / juridische tweedelijnsbijstand i właściwe Bureau d’aide juridique / Bureau voor Juridische Bijstandi — według deklaracji praw pomoc prawna jest pod pewnymi warunkami całkowicie lub częściowo bezpłatna. Wysokość ewentualnej odpłatności zależy od statusu i przesłanek pomocy.

Jeśli dostałeś pisemne wezwanie

Przeczytaj, czy jest wskazana rola procesowa, temat oraz prawa do obrońcy. Jeśli nie rozumiesz wezwania, poproś o wyjaśnienie i z wyprzedzeniem skontaktuj się z adwokatem. Zachowaj wezwanie i przygotuj posiadane dokumenty, ale nie zakładaj, że musisz samodzielnie przetłumaczyć cały materiał, zanim zostaniesz przesłuchany.

Jeżeli sytuacja dotyczy małoletniego, nie korzystaj bezpośrednio z zasad pomocy adwokata dla dorosłych: przesłuchania osób poniżej 18 lat są objęte szczególnymi gwarancjami (według urzędowej deklaracji praw zrzec się konsultacji i pomocy adwokata może tylko osoba pełnoletnia, na piśmie). Poproś policję o informacje dotyczące właściwej procedury.

Jak zachować się podczas przesłuchania?

Wyjaśnij, czy występujesz jako świadek, pokrzywdzony czy podejrzany. Wskaż potrzebę tłumaczenia zanim rozpocznie się merytoryczna rozmowa. Jeżeli język procedury stanowi problem, nie deklaruj, że wszystko rozumiesz wyłącznie po to, by szybciej zakończyć spotkanie.

Na końcu przejrzyj protokół. Poproś o korektę niezgodnych z twoją wypowiedzią sformułowań, brakującego kontekstu i błędnych danych. Policja powinna zapytać, czy chcesz coś dodać lub poprawić. Zanotuj numer sprawy lub protokołu.

Co zrobić, jeśli...

...policjant mówi, że musisz podpisać dokument po francusku?

Powiedz, że potrzebujesz tłumacza i chcesz rozumieć treść. Zaznacz, jakie fragmenty budzą wątpliwości. Jeśli jesteś podejrzanym, przed dalszymi wyjaśnieniami skorzystaj z przysługującej możliwości kontaktu z adwokatem.

...wezwano cię po zgłoszeniu kradzieży lub oszustwa?

Możesz występować jako pokrzywdzony. Masz prawo zgłosić potrzebę językową, wyjaśnić zdarzenie i poprosić o numer protokołu. Nie stosuj automatycznie zasad przysługujących podejrzanemu.

...przesłuchanie dotyczy czynu drogowego?

Nie wszystkie postępowania drogowe dają te same prawa. O zakresie pomocy adwokata decydują status podejrzanego i charakter czynu, a nie to, że sprawa dotyczy samochodu. Według Intolaw w większości spraw drogowych obecność adwokata nie jest konieczna.

...wydaje ci się, że tłumacz przeinaczył twoje słowa?

Reaguj od razu i poproś o zapisanie poprawnej treści. Zgłoś problem także adwokatowi, jeżeli bierze udział w czynnościach.

Zastrzeżenie

Nie jest to indywidualna porada karna — w sprawie realnego zarzutu skontaktuj się z adwokatem. Stan informacji: 11 października 2026 r.