Polak w Walonii lub Brukseli — czy parcours d'intégration jest obowiązkowy i jak dostać darmowy kurs francuskiego?

Jeżeli jesteś obywatelem Polski i mieszkasz w Walonii albo w Brukseli, nie musisz przechodzić ścieżki integracyjnej dla nowo przybyłych — w Walonii to parcours d'intégration, w Brukseli parcours d'accueil. Obywatele Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii są z tego obowiązku zwolnieni. Zwolnienie obejmuje też członków ich rodzin, także spoza UE.

Możesz jednak skorzystać z tej ścieżki dobrowolnie. Jest bezpłatna i obejmuje m.in. kurs francuskiego dopasowany do twojego poziomu. To jeden z prostszych sposobów na darmową naukę języka po przeprowadzce.

Poradnik dotyczy Walonii i Brukseli. Flandria ma osobny system — opisuje go poradnik Polak we Flandrii — czy inburgering jest obowiązkowy i jak zapisać się na kurs NT2?

Krótka odpowiedź

Walonia: parcours d'intégration

Kogo dotyczy obowiązek?

Ścieżkę integracyjną muszą przejść cudzoziemcy, którzy legalnie mieszkają w Belgii krócej niż trzy lata i mają dokument pobytowy na dłużej niż trzy miesiące. Informację o niej dostają w gminie przy zamawianiu dokumentu pobytowego.

Obowiązek nie dotyczy obywateli państw UE, EOG i Szwajcarii ani członków ich rodzin. Potwierdzają to strona rządu Walonii i wzór pisma informacyjnego dla gmin z okólnika z 2025 r.

Uwaga: jeśli gmina dała ci ulotkę o parcours d'intégration, to jeszcze nie znaczy, że masz obowiązek. Według wzoru pisma dla gmin każdy cudzoziemiec może dostać informację i zostać skierowany do centrum integracji dobrowolnie.

Co obejmuje ścieżka?

Według strony rządu Walonii parcours d'intégration składa się z czterech części:

1. Moduł powitalny — informacja o prawach i obowiązkach, indywidualny bilans socjalny, test z francuskiego i pomoc w sprawach administracyjnych.
2. Kurs francuskiego — co najmniej 400 godzin, jeśli test pokaże taką potrzebę.
3. Kurs wiedzy o społeczeństwie i obywatelstwie — co najmniej 60 godzin.
4. Orientacja zawodowa — według potrzeb.

Cała ścieżka jest bezpłatna.

Jak zgłosić się dobrowolnie?

Strona rządu Walonii podaje, że z parcours d'intégration może skorzystać każda osoba cudzoziemska lub pochodzenia cudzoziemskiego, także mieszkająca w Belgii od dawna. Ścieżkę prowadzą regionalne centra integracji (FR: centres régionaux d'intégration, CRI). Kontakt z centrum znajdziesz przez formularz na stronie parcoursintegration.be.

Przy pierwszym kontakcie napisz, że jesteś obywatelem UE, chcesz wziąć udział dobrowolnie i najbardziej zależy ci na kursie francuskiego. Zapytaj o termin najbliższego testu językowego i o grupy na twoim poziomie.

Terminy i kary — kiedy cię dotyczą?

Terminy na ukończenie ścieżki i kary dotyczą wyłącznie osób objętych obowiązkiem, a więc nie dotyczą ciebie jako obywatela UE. Wzór pisma dla gmin z 2025 r. wymienia karę administracyjną od 50 do 2500 €.

Bruksela: parcours d'accueil

W Brukseli ścieżkę przyjęcia reguluje ordonnance Wspólnej Komisji Wspólnotowej (FR: Commission communautaire commune, COCOM) z 20 lipca 2023 r. Według aktu wykonawczego z 18 stycznia 2024 r. przepisy obowiązują od 1 stycznia 2024 r.

Kogo dotyczy obowiązek?

Obowiązek dotyczy pełnoletniego cudzoziemca poniżej 65 lat, który:

• mieszka legalnie w Belgii krócej niż trzy lata,
• jest po raz pierwszy wpisany do rejestru cudzoziemcówi (FR: registre des étrangers) w jednej z gmin Regionu Stołecznego Brukseli,
• ma dokument pobytowy na dłużej niż trzy miesiące.

Ordonnance wprost zwalnia z obowiązku:

• obywateli państw UE, EOG i Szwajcarii,
• członków rodziny obywatela UE, którzy spełniają warunki unijnej dyrektywy o swobodnym przemieszczaniu się (2004/38/WE) — także jeśli sami nie mają obywatelstwa UE. Swój status członka rodziny muszą sami wykazać.

Co obejmuje ścieżka?

Ordonnance i akt wykonawczy przewidują:

• program przyjęcia z bilansem socjalnym (mieszkanie, dochody, zdrowie, praca, opieka nad dziećmi, szkoła) i bilansem językowym,
• informację o prawach i obowiązkach — co najmniej 10 godzin,
• kurs francuskiego albo niderlandzkiego jako języka obcego, jeśli go potrzebujesz — z celem na poziomie A2,
• kurs obywatelski — co najmniej 50 godzin,
• indywidualne wsparcie i kierowanie do odpowiednich instytucji przez cały czas trwania ścieżki.

Ścieżka jest bezpłatna dla uczestników.

Jak zgłosić się dobrowolnie?

Ordonnance pozwala cudzoziemcowi z pobytem na dłużej niż trzy miesiące, który nie przeszedł podobnej ścieżki, zapisać się dobrowolnie. Pierwszeństwo przy zapisach mają jednak osoby objęte obowiązkiem, więc na miejsce możesz chwilę poczekać.

Według Vivalis (administracja COCOM) po francusku ścieżkę prowadzą trzy biura:

• BAPA BXL — Bruksela (miasto),
• BAPA Convivial — Forest i Anderlecht,
• BAPA VIA — Molenbeek i Schaerbeek.

Po niderlandzku ścieżkę prowadzi BON (Bruksela, Schaerbeek, Anderlecht).

Dobrowolny uczestnik po ukończeniu ścieżki dostaje zaświadczenie, tak jak osoby zobowiązane.

Terminy i kary — kiedy cię dotyczą?

Osoby zobowiązane mają 6 miesięcy na zapisanie się do biura i 18 miesięcy na ukończenie ścieżki. Za odmowę grozi kara administracyjna — według Vivalis od 100 do 2500 €. Jako obywatel UE nie podlegasz tym terminom ani karom.

Partner lub członek rodziny spoza UE

Jeśli przyjechałeś z partnerem albo członkiem rodziny, który nie ma obywatelstwa UE, a jego prawo pobytu wynika z tego, że jest członkiem twojej rodziny, on również jest zwolniony:

• w Walonii — strona rządu Walonii i wzór pisma dla gmin zwalniają członków rodziny obywateli UE, EOG i Szwajcarii,
• w Brukseli — ordonnance zwalnia członków rodziny obywatela UE w rozumieniu dyrektywy 2004/38/WE, pod warunkiem że sami wykażą ten status.

Jeśli gmina albo biuro przyjęć uzna, że twój członek rodziny ma obowiązek, pokaż jego kartę pobytu członka rodziny obywatela UE i dokument potwierdzający więź rodzinną (np. akt małżeństwa). Zapytaj, na jakiej podstawie przyjęto obowiązek.

Ścieżka może być dla niego przydatna nawet bez obowiązku — z tych samych powodów co dla ciebie: bezpłatny kurs języka i pomoc w sprawach urzędowych.

Inne bezpłatne sposoby nauki francuskiego

• Bruksela — BRULINGUA: osoby zarejestrowane w Actirisi jako poszukujące pracy mają bezpłatny dostęp do platformy językowej online, także z kursami francuskiego na wszystkich poziomach.
• Walonia: najprostszą bezpłatną drogą jest dobrowolny udział w parcours d'intégration — centrum integracji (CRI) robi test z francuskiego i kieruje na kurs na twoim poziomie.

Inne kursy, np. w szkołach dla dorosłych lub w organizacjach, mają własne warunki przyjęcia i opłaty. Sprawdzaj je bezpośrednio u organizatora.

Co zrobić, jeśli dostałeś pismo z gminy?

1. Sprawdź, czy pismo mówi o obowiązku, czy tylko informuje o możliwości udziału.
2. Jeśli pismo mówi o obowiązku, a jesteś obywatelem Polski, skontaktuj się z gminą lub biurem przyjęć i pokaż swoją kartę pobytu obywatela UE (karta EU lub EU+).
3. Jeśli chcesz uczestniczyć dobrowolnie, odpowiedz biuru (CRI w Walonii, BAPA lub BON w Brukseli), że chcesz się zapisać jako uczestnik dobrowolny.
4. Zachowaj kopię pisma i swojej odpowiedzi.