Konto zablokowane po śmierci bliskiego — jak je odblokować i opłacić pilne wydatki?

Po śmierci klienta bank blokuje jego rachunki, aby ustalić spadkobierców i bezpiecznie rozliczyć spadek. Nie oznacza to jednak, że przez cały okres postępowania nie da się zapłacić żadnego pilnego rachunku.

W praktyce trzeba rozdzielić trzy sprawy:

1. czasowe opłacanie pilnych wydatków;
2. zaliczkę dla małżonka lub cohabitant légali / wettelijk samenwonende partnera;
3. pełne odblokowanie i podział środków po ustaleniu spadkobierców.

Dlaczego bank blokuje konto?

Gdy bank zostanie poinformowany o śmierci klienta, musi ustalić, kto jest uprawniony do środków.

Blokada chroni:

• wszystkich spadkobierców;
• małżonka lub partnera;
• wierzycieli;
• prawidłowe rozliczenie podatkowe i spadkowe.

Bank może zablokować także rachunki wspólne, których zmarły był współposiadaczem. Szczegóły zależą od banku i rodzaju rachunku — zapytaj bank, jak postępuje w twoim przypadku.

Nie próbuj po śmierci korzystać z karty, aplikacji lub pełnomocnictwa zmarłego tak, jakby nic się nie zmieniło.

Czy można zapłacić pogrzeb z zablokowanego rachunku?

Tak, określone pilne koszty mogą zostać zapłacone bez czekania na pełne zakończenie sprawy spadkowej.

Według notaire.be bank może opłacić bezpośrednio z rachunku zmarłego m.in. kwalifikujące się koszty pogrzebu, takie jak:

• pochówek lub kremacja;
• ceremonia;
• transport zmarłego;
• koncesja cmentarna;
• ogłoszenia lub zawiadomienia związane z pogrzebem.

Notaire.be i Test-Achats opisują w tym kontekście koszty pogrzebu. Jeżeli chcesz opłacić z rachunku zmarłego inny pilny rachunek związany bezpośrednio z nim (np. koszty leczenia), zapytaj bank, czy i na jakich warunkach jest to możliwe.

Bank zwykle poprosi o fakturę i akt zgonu. Może zażądać również innych dokumentów zależnie od sytuacji.

Nie wypłacaj sobie samodzielnie pieniędzy „na pogrzeb”, jeśli rachunek został już objęty procedurą spadkową. Skontaktuj się z działem spadkowym banku i poproś o wykonanie płatności zgodnie z jego procedurą.

Czy małżonek może dostać pieniądze na bieżące życie?

Małżonek pozostający przy życiu lub partner w cohabitation légale / wettelijke samenwoning może otrzymać zaliczkę na pilne wydatki po śmierci (np. pogrzeb, czynsz, opłaty).

Limit wynosi:

• maksymalnie połowę środków znajdujących się na rachunkach bieżących i oszczędnościowych;
• jednocześnie nie więcej niż 5 000 euro łącznie — także jeśli zmarły miał rachunki w kilku bankach.

Według Test-Achats wypłacona kwota jest zaliczką na poczet spadku, a nie dodatkową częścią „poza rozliczeniem”.

Jeżeli w grę wchodzi kilka banków lub rachunków, poinformuj każdy bank o sytuacji. Test-Achats ostrzega, że przekroczenie limitu ma poważne skutki: pozostali spadkobiercy mogą żądać zwrotu nadwyżki, a ty tracisz możliwość odrzucenia spadku — jesteś traktowany tak, jakbyś go przyjął, więc przy długach spadkowych wierzyciele mogą zwrócić się do ciebie.

Czy zapłacenie pogrzebu oznacza przyjęcie spadku?

Według notaire.be samo opłacenie kosztów pogrzebu nie oznacza automatycznie przyjęcia spadku.

Trzeba jednak uważać na inne działania. W Belgii niektóre czynności mogą zostać ocenione jako dorozumiane przyjęcie spadku.

Ryzykowne może być np. samodzielne:

• sprzedawanie rzeczy należących do zmarłego;
• pobieranie należnych mu czynszów jak właściciel;
• rozporządzanie majątkiem spadkowym;
• wykonywanie czynności, które może podjąć wyłącznie osoba zachowująca się jak spadkobierca, który spadek przyjął.

Jeśli nie wiesz, czy spadek ma długi, przed rozporządzaniem majątkiem skonsultuj sytuację z notariuszem.

Jak w pełni odblokować rachunki?

Bank musi otrzymać dokument potwierdzający, kto jest spadkobiercą.

Najczęściej będzie to:

• certificat d'hérédité / attest van erfopvolging; albo
• akt lub dokument spadkowy sporządzony przez notariusza, jeżeli sprawa wymaga drogi notarialnej.

Według notaire.be i Test-Achats SPF Finances wydaje bezpłatny certificat d'hérédité, jeżeli zmarły nie zostawił testamentu, nie miał umowy majątkowej małżeńskiej (ze szczególnymi postanowieniami) ani umowy dotyczącej spadku (pacte successoral), a żaden ze spadkobierców nie jest osobą niezdolną do samodzielnego działania (np. małoletnim lub osobą ubezwłasnowolnioną). Certyfikat służy m.in. do odblokowania rachunków zmarłego. Według Test-Achats i Forum for the Future wydanie trwa około czterech tygodni.

Według Forum for the Future od 18 lipca 2022 r. wniosek o certyfikat składa się przez MyMinfini. Jeżeli nie możesz skorzystać z MyMinfin, według SPF Finances zadzwoń do Contact Center (02 572 57 57, kod bezpośredni 18218) i poproś o papierowy formularz wniosku. Przygotuj numery rejestru krajowego zmarłego i pozostałych spadkobierców. Certyfikat pojawia się w MyMinfin spadkobierców w ciągu około 4 tygodni od złożenia wniosku. Aktualne warunki i dokładną ścieżkę w MyMinfin znajdziesz na stronie SPF Finances o odblokowaniu rachunku po śmierci (link w źródłach).

Jeżeli zmarły zostawił testament albo umowę majątkową, albo wśród spadkobierców jest osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona, potrzebny jest notarialny akt poświadczenia dziedziczenia (acte d'hérédité). Według SPF Finances płacisz za niego 50 € opłaty rejestracyjnej i 7,50 € opłaty skarbowej (FR: droits d'écriture), a do tego honorarium i koszty notariusza. Test-Achats szacuje koszty aktu i honorarium notariusza na około 195 €.

Czy sam certyfikat wystarczy do natychmiastowego podziału pieniędzy?

Niekoniecznie.

Certyfikat lub akt potwierdza tożsamość spadkobierców, ale bank może nadal potrzebować:

• instrukcji wszystkich uprawnionych osób;
• dokumentów dotyczących spłaty lub sposobu uregulowania określonych zobowiązań;
• pełnomocnictw, jeśli nie wszyscy spadkobiercy działają osobiście;
• dodatkowych dokumentów przy spadkobiercach mieszkających za granicą, osobach małoletnich albo innych szczególnych sytuacjach.

Dlatego pytaj bank nie tylko „czy macie certyfikat?”, ale także „czego jeszcze brakuje do pełnego odblokowania i podziału środków?”.

Co zrobić krok po kroku?

1. Zgłoś śmierć bankowi

Poproś o numer lub dane osoby prowadzącej dossier succession / nalatenschap.

2. Zapytaj o pilne faktury

Jeśli masz rachunek za pogrzeb albo inne pilne koszty związane bezpośrednio ze zmarłym, poproś bank o procedurę zapłaty z rachunku zmarłego.

3. Sprawdź zaliczkę dla partnera

Jeżeli jesteś małżonkiem albo partnerem legalnym, zapytaj o możliwość wypłaty ustawowej zaliczki do połowy środków, maksymalnie 5 000 euro łącznie we wszystkich bankach.

4. Ustal, kto wystawi dokument spadkowy

Sprawdź, czy możesz uzyskać bezpłatny certificat d'hérédité przez SPF Finances, czy potrzebny jest notariusz.

5. Nie rozporządzaj majątkiem pochopnie

Jeżeli istnieje ryzyko długów, nie wykonuj czynności, które mogłyby zostać potraktowane jako dorozumiane przyjęcie spadku.

6. Po otrzymaniu dokumentu zapytaj bank o ostatnie formalności

Przekaż certyfikat/akt i ustal, jakie dyspozycje muszą podpisać spadkobiercy.

Co zrobić, jeśli nie wiesz, w jakich bankach zmarły miał rachunki?

Febelfin prowadzi usługę Bankresearch umożliwiającą spadkobiercom poszukiwanie rachunków, papierów wartościowych lub skrytek zmarłego w bankach uczestniczących w systemie. Febelfin podaje, że wyszukiwanie obejmuje relacje bankowe z 3 lat przed śmiercią i kosztuje 151,25 euro (125 euro + 21% VAT). Pytania o salda lub historię rachunków mogą wiązać się z dodatkowymi opłatami w bankach.

Wniosek wysyłasz e-mailem na adres bankresearch@febelfin.be albo pocztą. Przy zgonie Febelfin wymienia m.in.: kopię twojego dowodu osobistego (obie strony), akt poświadczenia dziedziczenia (FR: acte d'hérédité) oraz kopię urzędowego aktu zgonu; podajesz też dane zmarłego (imię i nazwisko, adres, miejsce i datę urodzenia oraz zgonu). Jeżeli masz tylko certificat d'hérédité z SPF Finances, zapytaj Febelfin, czy go przyjmie. Po otrzymaniu płatności Febelfin przekazuje wniosek bankom w najbliższy czwartek, a banki mają 15 dni roboczych od dnia przekazania na odpowiedź. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza według Febelfin wynik negatywny.

To osobna procedura od odblokowania rachunku, ale może być przydatna, jeżeli rodzina nie zna wszystkich banków zmarłego.

Najważniejsze

Blokada konta po śmierci nie oznacza, że każda płatność zostaje zamrożona aż do końca spadku.

Najpierw skontaktuj się z działem spadkowym banku i rozdziel:

• pilne faktury;
• ewentualną zaliczkę dla małżonka lub partnera legalnego;
• pełne odblokowanie rachunków po ustaleniu spadkobierców.

Nie wykonuj samodzielnie operacji na majątku zmarłego, jeżeli nie masz pewności, jakie mogą być ich skutki dla przyjęcia spadku.