# Mieszkam w Belgii i mam majątek w Polsce — jakie prawo będzie rządzić spadkiem?

- Adres: https://popolsku.be/baza-wiedzy/prawo-spadkowe-polska-belgia-wybor-prawa/
- Rodzaj: poradnik
- Region: cała Belgia
- Dział: Prawo i bezpieczeństwo
- Stan informacji na dzień: 10.10.2026
- Zweryfikowano: 10.10.2026
- Ostatnia zmiana: 10.10.2026
- Źródła:
  - [Komisja Europejska (Your Europe) — planowanie spadku: prawo właściwe i wybór prawa](https://europa.eu/youreurope/citizens/family/inheritances/planning-inheritance/index_pl.htm)
  - [Komisja Europejska (Your Europe) — załatwianie spadku transgranicznego i europejskie poświadczenie spadkowe](https://europa.eu/youreurope/citizens/family/inheritances/managing-inheritance/index_pl.htm)
  - [EUR-Lex — rozporządzenie (UE) nr 650/2012 w sprawie dziedziczenia (art. 1, 4–13, 21–23)](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32012R0650)
  - [Notaire.be (Fednot) — przeprowadzka za granicę a prawo właściwe dla spadku](https://www.notaire.be/faq/heritage/je-demenage-dans-un-autre-pays-est-ce-que-cela-aura-une-influence-sur-mon-heritage)
  - [Notaire.be (Fednot) — nowe reguły spadkowe od 17.08.2015 i certyfikat spadkowy](https://www.notaire.be/actualites/successions-nouvelles-regles-partir-de-ce-17-aout-2015)
  - [Notaris.be (Fednot) — spadek przy zamieszkaniu za granicą: gewone verblijfplaats i rechtskeuze](https://www.notaire.be/node/103)
  - [Sejm RP (ELI) — ustawa o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 478](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/478/text.pdf)
  - [Ministerstwo Finansów (podatki.gov.pl) — zwolnienie dla najbliższej rodziny i zgłoszenie SD-Z2](https://www.podatki.gov.pl/poradniki-i-informatory/nabycie-spadku-lub-darowizny-w-najblizszej-rodzinie-zwolnienie-od-podatku-sd)
  - [Vlaanderen.be — erfbelasting: podstawa opodatkowania (majątek w kraju i za granicą)](https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/erfbelasting)
  - [Vlaanderen.be — w którym regionie należy się podatek od spadku (rijksinwoner, 5 lat)](https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/erfbelasting/wanneer-en-waar-is-de-erfbelasting-verschuldigd)
  - [Vlaanderen.be — ulga za podatek od spadku zapłacony za granicą](https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/erfbelasting/verminderingen-en-vrijstellingen-in-de-erfbelasting/vermindering-in-de-erfbelasting-voor-in-het-buitenlandse-betaalde-erfbelasting)
  - [Wallonie.be — Code des droits de succession (Walonia, koordynacja nieoficjalna 2016): art. 1 i 17](https://www.wallonie.be/sites/wallonie/files/actualites/fichiers/code_succession.pdf)
  - [Forum for the Future — Belgia: umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania spadków tylko z Francją i Szwecją](https://blog.forumforthefuture.be/fr/article/droits-de-succession-et-double-imposition-la-paralysie-totale/20552)
- Cytowanie: „Mieszkam w Belgii i mam majątek w Polsce — jakie prawo będzie rządzić spadkiem?”, PoPolsku.be, stan informacji na dzień 10.10.2026, https://popolsku.be/baza-wiedzy/prawo-spadkowe-polska-belgia-wybor-prawa/

---

Masz mieszkanie, działkę albo konto w Polsce, ale na co dzień mieszkasz w Belgii? Wiele osób zakłada, że po ich śmierci „i tak zastosuje się prawo polskie”, bo są obywatelami Polski albo majątek leży w Polsce. W Unii Europejskiej działa to inaczej: o prawie spadkowym decyduje przede wszystkim to, gdzie zmarły zwykle mieszkał.

Ten poradnik wyjaśnia, które prawo będzie rządzić spadkiem, kiedy możesz wybrać prawo polskie, gdzie toczy się sprawa spadkowa i dlaczego podatek od spadku trzeba sprawdzić osobno w Belgii i w Polsce. Nie zastępuje porady notariusza — pomoże ci przygotować się do rozmowy z nim.

> Uwaga: opisane zasady dotyczą spadków po osobach zmarłych od 17 sierpnia 2015 r. Starsze sprawy i testamenty sporządzone przed tą datą wymagają osobnej analizy u notariusza.

## Jakie przepisy o tym decydują?

Spadki z elementem zagranicznym w Polsce i w Belgii reguluje **unijne rozporządzenie spadkowe nr 650/2012**. Określa ono:

- jakie prawo stosuje się do spadku;
- sądy którego państwa prowadzą sprawę;
- jak uznaje się orzeczenia i dokumenty spadkowe w innych państwach UE;
- zasady **europejskiego poświadczenia spadkowego**.

Rozporządzenie **nie dotyczy podatków**. Podatek od spadku każde państwo nalicza według własnych przepisów — o tym niżej.

## Które prawo obowiązuje, jeśli nic nie zrobisz?

Zasadą jest prawo państwa, w którym zmarły miał **miejsce zwykłego pobytu** — FR: *résidence habituelle*, NL: *gewone verblijfplaats* — w chwili śmierci.

To prawo obejmuje **cały spadek**: rzeczy ruchome i nieruchomości, bez względu na to, w którym państwie się znajdują.

W praktyce oznacza to, że jeśli mieszkasz na stałe w Belgii i nie dokonałeś wyboru prawa, do twojego spadku — także do mieszkania w Polsce i pieniędzy w polskim banku — co do zasady zastosuje się **prawo belgijskie**. Samo polskie obywatelstwo ani położenie nieruchomości w Polsce tego nie zmieniają.

Prawo spadkowe rozstrzyga m.in.:

- kto dziedziczy i w jakich częściach;
- wydziedziczenie i niegodność dziedziczenia;
- udziały obowiązkowe (zachowek) i roszczenia osób bliskich;
- przyjęcie i odrzucenie spadku;
- odpowiedzialność za długi spadkowe;
- zaliczanie darowizn i dział spadku.

### Co oznacza „miejsce zwykłego pobytu”?

To nie jest to samo co obywatelstwo ani sam meldunek. Liczy się, gdzie faktycznie toczyło się życie zmarłego.

Rozporządzenie przewiduje wyjątek: jeśli ze wszystkich okoliczności wynika, że zmarły był **w sposób oczywisty bliżej związany z innym państwem**, stosuje się prawo tego państwa. Notariusze belgijscy podają przykład osoby, która całe życie mieszkała w Belgii, kilka miesięcy przed śmiercią przeprowadziła się do Hiszpanii — i do jej spadku zastosowano prawo belgijskie.

Sytuacji granicznych jest wiele: dzielisz czas między oba kraje, pracujesz w Belgii, a rodzina mieszka w Polsce, albo planujesz powrót na emeryturę. Omów je z notariuszem. Najpewniejszym sposobem uniknięcia sporu o to, które prawo obowiązuje, jest wybór prawa.

## Czy mogę wybrać prawo polskie?

Tak, jeśli masz **obywatelstwo polskie** w chwili dokonywania wyboru albo w chwili śmierci. Taki **wybór prawa** — FR: *choix de loi*, NL: *rechtskeuze* — przewiduje art. 22 rozporządzenia.

- Jeśli masz kilka obywatelstw (np. polskie i belgijskie), możesz wybrać prawo każdego z tych państw.
- Nie możesz wybrać prawa państwa tylko dlatego, że masz tam nieruchomość.
- Wybrane prawo obejmuje **cały spadek** — także majątek w Belgii. Nie da się wybrać prawa polskiego tylko dla mieszkania w Polsce.

### Jak dokonać wyboru?

Wybór musi być **wyraźny** i złożony w formie rozrządzenia na wypadek śmierci — najczęściej w **testamencie** albo w osobnym oświadczeniu o tej formie. Według Komisji Europejskiej wybór jest ważny, jeśli spełnia wymogi formalne państwa ostatniego miejsca zamieszkania albo państwa, którego prawo wybrano.

Belgijscy notariusze zalecają zapisanie wyboru w testamencie. O formie testamentu i jego treści zdecyduj z notariuszem — samodzielnie sformułowana klauzula może okazać się niejasna.

### Czy wybór prawa polskiego się opłaca?

To zależy od rodziny i majątku. Wybór zmienia m.in. to, kto dziedziczy z ustawy, jak liczy się udziały obowiązkowe i jak chroniony jest małżonek. Dla jednej rodziny lepsze będzie prawo polskie, dla innej belgijskie. Organ prowadzący sprawę może też odmówić zastosowania przepisów wybranego prawa, które są sprzeczne z porządkiem publicznym jego państwa.

Dlatego nie zakładaj z góry, że „prawo polskie jest bezpieczniejsze”. Poproś notariusza o porównanie skutków obu wariantów dla twojej rodziny.

## Czego wybór prawa nie załatwi?

Rozporządzenie spadkowe nie obejmuje m.in.:

- **podatków** od spadku;
- **małżeńskiego ustroju majątkowego** — to, co należy do majątku wspólnego małżonków, a co do osobistego, ustala się osobno, zanim podzieli się spadek;
- praw nabywanych inaczej niż przez dziedziczenie, np. świadczeń z **ubezpieczenia na życie**;
- spraw dotyczących spółek i udziałów w firmach.

Wybór prawa **nie przenosi też automatycznie sprawy do polskiego sądu** — o tym w kolejnej sekcji.

## Który sąd lub notariusz poprowadzi sprawę?

Co do zasady sprawą spadkową zajmują się organy państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci — i to w odniesieniu do całego spadku. Jeżeli zmarły mieszkał w Belgii, sprawę prowadzą sądy lub notariusze w Belgii, także w zakresie mieszkania w Polsce.

Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy zmarły **wybrał w testamencie prawo polskie**. Wtedy sprawę może przejąć sąd w Polsce, ale tylko jeśli:

- wszyscy zainteresowani uzgodnią, że wyłączną jurysdykcję mają sądy polskie, albo
- strony postępowania wyraźnie uznają jurysdykcję polskiego sądu, do którego wniesiono sprawę.

Na wybór sądu muszą się zgodzić wszystkie zainteresowane strony.

Sądy państwa, w którym leży majątek, mają jurysdykcję zastępczą tylko wtedy, gdy zmarły nie miał miejsca zwykłego pobytu w żadnym państwie członkowskim UE. Przy osobie mieszkającej w Belgii ta reguła nie zadziała.

### Przyjęcie lub odrzucenie spadku w kraju spadkobiercy

Spadkobierca nie musi jechać do państwa, w którym toczy się sprawa, żeby złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Może je złożyć przed sądem państwa, w którym sam zwykle mieszka — jeśli prawo tego państwa przewiduje składanie takiego oświadczenia przed sądem.

Przykład: zmarły mieszkał w Belgii, a jego syn mieszka w Polsce. Syn może złożyć oświadczenie przed polskim sądem, mimo że sprawa spadkowa toczy się w Belgii.

## Jak udowodnić w Polsce, że jesteś spadkobiercą?

Polski bank, urząd czy sąd prowadzący księgę wieczystą będzie wymagał dokumentu potwierdzającego, kto dziedziczy. Masz dwie podstawowe drogi.

### Dokument krajowy

W Belgii prawa spadkobierców potwierdza m.in. notarialny akt dziedziczenia — FR: *acte d'hérédité*, NL: *akte van erfopvolging*. W Polsce nabycie spadku stwierdza sąd postanowieniem albo notariusz w **akcie poświadczenia dziedziczenia**.

Jeśli zmarły mieszkał w Belgii, a chcesz załatwić sprawę u notariusza w Polsce, przed wizytą zapytaj kancelarię, czy w twojej sytuacji może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia.

### Europejskie poświadczenie spadkowe

**Europejskie poświadczenie spadkowe** — FR: *certificat successoral européen*, NL: *Europese erfrechtverklaring* — to dokument, którym spadkobierca, wykonawca testamentu lub zarządca spadku wykazuje swoje prawa w innym państwie UE, np. w banku.

- Wydaje je sąd lub inny właściwy organ, np. notariusz, w państwie, którego organy prowadzą sprawę. W Belgii wydaje je notariusz.
- Nie jest obowiązkowe — możesz posłużyć się dokumentem krajowym — ale działa tak samo w całej UE i nie wymaga dodatkowych formalności przy uznaniu.
- Organ zatrzymuje oryginał, a ty dostajesz **uwierzytelnione odpisy ważne 6 miesięcy**, z możliwością przedłużenia.

Przy majątku w Polsce i sprawie prowadzonej w Belgii zapytaj belgijskiego notariusza o europejskie poświadczenie spadkowe. Przed wysłaniem dokumentu sprawdź w polskiej instytucji, czy wymaga ona tłumaczenia.

## Podatek od spadku: dlaczego trzeba sprawdzić dwa państwa?

Rozporządzenie spadkowe nie dotyczy podatków. Belgia i Polska stosują własne przepisy podatkowe niezależnie od tego, które prawo spadkowe rządzi spadkiem. Ten sam składnik majątku może podlegać podatkowi w obu państwach.

### Belgia: podatek według regionu zmarłego

Jeżeli zmarły w chwili śmierci rzeczywiście mieszkał w belgijskiej gminie, był dla celów tego podatku **mieszkańcem Królestwa** — FR: *habitant du Royaume*, NL: *rijksinwoner* — niezależnie od obywatelstwa.

- Wtedy podatek od spadku — FR: *droits de succession*, NL: *erfbelasting* — obejmuje **cały majątek, w Belgii i za granicą**. Mieszkanie i konto w Polsce trzeba więc wykazać także w belgijskiej deklaracji spadkowej.
- Podatek nalicza region ostatniego fiskalnego miejsca zamieszkania zmarłego: Flandria, Bruksela albo Walonia.
- Jeśli w ostatnich 5 latach życia zmarły mieszkał w kilku regionach, właściwy jest region, w którym mieszkał najdłużej w tym okresie.

Jeżeli zmarły nie mieszkał w Belgii, belgijski podatek dotyczy co do zasady tylko nieruchomości położonych w Belgii.

### Polska: majątek położony w Polsce

Polska ustawa o podatku od spadków i darowizn obejmuje nabycie **rzeczy znajdujących się w Polsce** i **praw majątkowych wykonywanych w Polsce**. Mieszkanie w Polsce podlega więc polskiemu podatkowi niezależnie od tego, gdzie mieszkał zmarły i gdzie mieszkają spadkobiercy.

Majątek za granicą (np. w Belgii) podlega polskiemu podatkowi tylko wtedy, gdy spadkobierca w chwili otwarcia spadku był **obywatelem polskim** albo miał **stały pobyt w Polsce**. Jeśli więc dziedziczysz jako Polak po kimś, kto mieszkał w Belgii, polska ustawa może objąć również odziedziczony majątek belgijski.

### Zwolnienie dla najbliższej rodziny i formularz SD-Z2

Najbliższa rodzina może być w Polsce całkowicie zwolniona z podatku od spadku. Do tej grupy należą: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha.

Warunki:

1. W chwili nabycia masz obywatelstwo polskie albo innego państwa UE lub EOG, albo mieszkasz w Polsce lub w takim państwie.
2. Zgłaszasz nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu **SD-Z2** w ciągu **6 miesięcy** od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Według Ministerstwa Finansów termin może też biec od wydania odpowiedniego dokumentu przez zagraniczny organ; liczy się dzień uprawomocnienia, a nie dzień odebrania dokumentu.

Ważne szczegóły:

- Każdy spadkobierca składa własne zgłoszenie.
- SD-Z2 możesz złożyć elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy (Portal Podatkowy) albo papierowo — osobiście lub pocztą.
- Jeśli w spadku jest nieruchomość w Polsce, właściwy jest co do zasady urząd skarbowy według jej położenia.
- Jeśli o spadku dowiedziałeś się po terminie, zwolnienie nadal przysługuje, gdy zgłosisz majątek w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym się o nim dowiedziałeś, i uprawdopodobnisz późniejszą wiedzę.
- Bez zgłoszenia w terminie tracisz zwolnienie, a podatek oblicza się według zasad dla I grupy podatkowej. Ustawa przewiduje możliwość przywrócenia terminu na wniosek (według Ministerstwa Finansów — złożony w ciągu 7 dni od ustania przeszkody), ale nie planuj na tym swojej sprawy.

Jeżeli sprawę spadkową prowadzi notariusz w Belgii, a nie masz polskiego postanowienia ani europejskiego poświadczenia, zapytaj urząd skarbowy lub doradcę podatkowego, od jakiego dokumentu w twojej sytuacji biegnie termin na SD-Z2.

### Spadkobiercy spoza najbliższej rodziny

Osoby spoza najbliższej rodziny składają zeznanie podatkowe **SD-3** w ciągu **miesiąca** od powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli osoba z najbliższej rodziny nie zgłosiła nabycia na SD-Z2 w terminie, ma na złożenie SD-3 **miesiąc od upływu terminu na zgłoszenie**; jeśli złożyła wniosek o przywrócenie terminu — miesiąc od dnia, w którym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stało się ostateczne (art. 17a ust. 1a ustawy). Podatek zależy od grupy podatkowej i wartości majątku — wyliczenie omów z urzędem skarbowym lub doradcą podatkowym.

## Czy zapłacę podatek dwa razy?

Może się tak zdarzyć, zwłaszcza gdy dziedziczą osoby spoza najbliższej rodziny.

- **Według belgijskich opracowań prawnych (m.in. Forum for the Future, 2022 r.) Belgia ma umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania spadków tylko z Francją i Szwecją.** Z Polską takiej umowy nie ma. Umowa polsko-belgijska dotyczy podatków dochodowych, nie spadków. Aktualność tej informacji potwierdź u notariusza.
- Polska ustawa o podatku od spadków nie przewiduje odliczenia podatku od spadku zapłaconego w innym państwie.
- Belgijskie regiony przewidują własne, jednostronne ulgi.

### Flandria

Jeżeli spadek podlega flamandzkiej *erfbelasting*, a za odziedziczone za granicą **ruchomości lub nieruchomości** zapłacono już zagraniczny podatek od spadku, flamandzki podatek od tego majątku zmniejsza się o kwotę podatku zagranicznego.

- Ulgę wnioskuje się w deklaracji spadkowej (NL: *aangifte van nalatenschap*), w części dotyczącej ulg (NL: *gunstregelingen*).
- Potrzebne są: datowane potwierdzenie zapłaty zagranicznego podatku oraz poświadczona przez zagraniczny urząd kopia zeznania i wyliczenia podatku.
- Jeśli tych dokumentów jeszcze nie masz w chwili składania deklaracji, ulgi można zażądać później — w ciągu 5 lat od 1 stycznia roku, w którym ustalono podatek.

### Bruksela i Walonia

Kodeks podatku od spadków stosowany w Walonii przewiduje zmniejszenie belgijskiego podatku o podatek pobrany w państwie położenia **nieruchomości za granicą**. Warunkiem jest złożenie potwierdzenia zapłaty, poświadczonej kopii zagranicznej deklaracji i wyliczenia podatku. Przepis ten dotyczy nieruchomości — czy i jak działa przy pieniądzach na polskim koncie oraz jakie zasady obowiązują obecnie w Brukseli i Walonii, potwierdź u notariusza.

### Co z tego wynika w praktyce?

Jeśli dziedziczą małżonek i dzieci z obywatelstwem UE i zgłoszą nabycie na SD-Z2 w terminie, w Polsce zwykle nie zapłacą podatku — wtedy problem podwójnego opodatkowania praktycznie znika, ale **podatek belgijski nadal obowiązuje**.

Jeśli dziedziczy dalsza rodzina lub osoby obce, podatek może powstać w obu państwach. Wtedy zachowaj dowód zapłaty podatku w Polsce i polskie dokumenty podatkowe — będą potrzebne do ulgi w Belgii.

## Co przygotować na rozmowę z notariuszem?

Zanim umówisz wizytę, zbierz:

- informacje o wszystkich swoich **obywatelstwach**;
- daty i miejsca zamieszkania w ostatnich latach oraz plany na przyszłość (np. powrót do Polski na emeryturze);
- listę majątku w Polsce i w Belgii: nieruchomości (z numerami ksiąg wieczystych), konta, lokaty, udziały w firmach, ubezpieczenia na życie;
- wcześniejsze **testamenty** — polskie i belgijskie;
- dane o małżeństwie: datę i miejsce ślubu, umowę majątkową małżeńską (intercyzę) albo jej brak; informację o zgłoszonym wspólnym pożyciu (FR: *cohabitation légale*, NL: *wettelijke samenwoning*);
- listę bliskich: dzieci (także z poprzednich związków), małżonka, rodziców, rodzeństwa — i gdzie każdy z nich mieszka.

Zadaj notariuszowi pytania:

1. Które prawo zastosuje się do mojego spadku, jeśli nic nie zrobię?
2. Co zmieni wybór prawa polskiego dla małżonka i dzieci?
3. W jakiej formie zapisać wybór prawa i czy mój obecny testament trzeba zmienić?
4. Jak wygląda podział majątku małżeńskiego w mojej sytuacji?
5. Jaki podatek od spadku zapłacą moi spadkobiercy w Belgii i w Polsce?

## Co zrobić, gdy bliski już zmarł?

1. Ustal, gdzie zmarły zwykle mieszkał i czy zostawił testament z wyborem prawa.
2. Jeżeli mieszkał w Belgii, skontaktuj się z notariuszem w Belgii — to on zwykle poprowadzi sprawę, także w zakresie majątku w Polsce.
3. Zapytaj o **europejskie poświadczenie spadkowe**, którym wykażesz swoje prawa w polskim banku i innych instytucjach.
4. Pilnuj terminu na **SD-Z2** w polskim urzędzie skarbowym (6 miesięcy).
5. Ustal z notariuszem termin złożenia belgijskiej deklaracji spadkowej — zależy on od regionu.
6. Jeśli podejrzewasz, że spadek ma długi, nie rozporządzaj majątkiem zmarłego, zanim nie zdecydujesz, czy przyjąć spadek.

## Najważniejsze

- Polak mieszkający na stałe w Belgii, który nie wybrał prawa, co do zasady „dziedziczy się” według **prawa belgijskiego** — także w zakresie mieszkania w Polsce.
- Prawo polskie można wybrać w **testamencie**, jeśli ma się polskie obywatelstwo. Wybór obejmuje cały spadek.
- Wybór prawa nie rozstrzyga **podatków**, **majątku małżeńskiego** ani automatycznie **właściwości sądu**.
- Podatek od spadku sprawdź osobno: w Belgii według regionu zmarłego, w Polsce — dla majątku w Polsce i dla spadkobierców z polskim obywatelstwem.
- Najbliższa rodzina zachowuje polskie zwolnienie tylko po zgłoszeniu **SD-Z2 w 6 miesięcy**.