# Kto może pomagać mi u lekarza, a kto decydować, gdy stracę możliwość wyrażenia woli?

- Adres: https://popolsku.be/baza-wiedzy/osoba-zaufana-przedstawiciel-pacjenta/
- Rodzaj: poradnik
- Region: cała Belgia
- Dział: Zdrowie i opieka medyczna
- Stan informacji na dzień: 10.10.2026
- Zweryfikowano: 10.10.2026
- Ostatnia zmiana: 10.10.2026
- Źródła:
  - [Droits Quotidiens — jak wyznaczyć przedstawiciela pacjenta](https://www.droitsquotidiens.be/fr/question/comment-designer-quelquun-pour-exercer-mes-droits-de-patient-representant)
  - [Droits Quotidiens — jak wskazać osobę zaufania](https://www.droitsquotidiens.be/fr/question/comment-designer-une-personne-de-confiance-pour-mes-droits-du-patient)
  - [Vlaams Patiëntenplatform — vertrouwenspersoon i vertegenwoordiger (formularze, kolejność ustawowa)](https://vlaamspatientenplatform.be/nl/advies-en-tips/weet-jij-dat-je-je-kan-laten-bijstaan-door-een-vertrouwenspersoon-enof-vertegenwoordiger)
  - [Vlaams Patiëntenplatform — prawa pacjenta: wskazanie na papierze, deklaracja woli](https://vlaamspatientenplatform.be/nl/advies-en-tips/mijn-rechten-als-patient)
  - [SPF Justice — ochrona pozasądowa osób pełnoletnich](https://justice.belgium.be/fr/themes_et_dossiers/personnes_et_familles/protection_des_majeurs/protection_extrajudiciaire)
  - [SPF Justice — ochrona sądowa osób pełnoletnich](https://justice.belgium.be/fr/themes_et_dossiers/personnes_et_familles/protection_des_majeurs/protection_judiciaire)
  - [Notaire.be — mandat ochronny od 1.03.2019 obejmuje także sprawy osobiste](https://www.notaire.be/actualites/choisir-une-maison-de-repos-avant-de-ne-plus-en-etre-capable)
  - [HELORA — broszura „Personne de confiance et représentant” (ustawa po zmianie z 6.02.2024: działanie pod nieobecność, bezpłatny mandat, kolejność, granice władzy przedstawiciela)](https://helora.be/sites/default/files/uploads/Documents/Mediation-Droits-du-patient-Dossier-medical/MEDI-DOC-020%20-%20Personne%20de%20confiance%20et%20mandataire%20-%20Brochure%20A5.pdf)
  - [Droits Quotidiens — mediator praw pacjenta w szpitalu i poza nim; kontakt FR federalnej służby (akt. 20.02.2026)](https://www.droitsquotidiens.be/fr/question/quel-mediateur-pour-les-soins-de-sante-dans-ou-hors-hopital)
- Cytowanie: „Kto może pomagać mi u lekarza, a kto decydować, gdy stracę możliwość wyrażenia woli?”, PoPolsku.be, stan informacji na dzień 10.10.2026, https://popolsku.be/baza-wiedzy/osoba-zaufana-przedstawiciel-pacjenta/

---

Belgijska ustawa o prawach pacjenta przewiduje dwie różne role dla bliskich. **Osoba zaufania** pomaga ci korzystać z praw pacjenta, ale nie decyduje za ciebie. **Przedstawiciel pacjenta** wykonuje twoje prawa w twoim imieniu dopiero wtedy, gdy sam nie możesz już tego robić. Ten poradnik wyjaśnia, czym te role się różnią, jak je wyznaczyć i co dzieje się, gdy nikogo nie wskażesz. Dotyczy pełnoletniego pacjenta, który dziś może sam wyrazić swoją wolę.

Podstawą jest ustawa z 22 sierpnia 2002 r. o prawach pacjenta, zmieniona ustawą z 6 lutego 2024 r. (według broszury szpitali HELORA zmiany obowiązują od 4 marca 2024 r.). Zasady są federalne, więc obowiązują tak samo w Brukseli, Flandrii i Walonii.

## Czym różni się osoba zaufania od przedstawiciela?

| | Osoba zaufania | Przedstawiciel pacjenta |
|---|---|---|
| Nazwa FR / NL | *personne de confiance* / *vertrouwenspersoon* | *représentant* / *vertegenwoordiger* |
| Kiedy działa | gdy sam korzystasz ze swoich praw | gdy świadczeniodawca uzna, że nie jesteś w stanie ich wykonywać |
| Co robi | pomaga, towarzyszy, może dostawać informacje | wykonuje twoje prawa w twoim imieniu i w twoim interesie |
| Czy decyduje za ciebie | nie | tak, w granicach ustawy |
| Jak ją wskazać | ustnie albo pisemnie | pisemnym upoważnieniem podpisanym przez was oboje albo z mocy ustawy |

Jedna osoba może pełnić obie role. Przykład: partnerka pomaga ci dziś w rozmowach z lekarzem jako osoba zaufania, a w podpisanym upoważnieniu wskazujesz ją także jako przedstawicielkę na wypadek, gdybyś nie mógł już decydować.

> Uwaga: w belgijskim prawie pracy istnieje też funkcja *personne de confiance* / *vertrouwenspersoon* do spraw ryzyk psychospołecznych w firmie. To zupełnie inna rola, opisana w poradniku [Regulamin pracy i zasady w firmie w Belgii](/baza-wiedzy/regulamin-pracy-i-zasady-w-firmie-w-belgii/).

## Co może zrobić osoba zaufania?

**Osoba zaufania** — FR: *personne de confiance*, NL: *vertrouwenspersoon* — to ktoś, kogo sam wybierasz: członek rodziny, przyjaciel, znajomy albo inna osoba. Możesz wskazać jedną lub kilka osób i sam decydujesz, w czym mają ci pomagać.

Osoba zaufania może m.in.:

- towarzyszyć ci w czasie wizyty i razem z tobą słuchać informacji o twoim zdrowiu,
- pomagać ci przeglądać dokumentację medyczną albo uzyskać jej kopię,
- przekazać lekarzowi informację, że sporządziłeś deklarację woli na przyszłość,
- otrzymać informację, której lekarz wyjątkowo nie przekazuje tobie, bo jej ujawnienie poważnie zaszkodziłoby twojemu zdrowiu.

Na twoją **wyraźną prośbę** osoba zaufania może działać także pod twoją nieobecność. Broszura szpitali HELORA wymienia tu m.in.:

1. informacje o twoim stanie zdrowia,
2. wgląd w dokumentację medyczną lub jej kopię.

Dokładny zakres sprawdź w broszurze SPF Santé publique lub zapytaj mediatora praw pacjenta.

Osoba zaufania **nie decyduje za ciebie**. Zgody na leczenie nadal udzielasz sam.

## Jak wskazać osobę zaufania?

Nie musisz spełniać żadnych formalności. Wystarczy, że przyjdziesz z tą osobą na wizytę i powiesz lekarzowi, że to twoja osoba zaufania. Świadczeniodawca zapisuje jej tożsamość i zakres pomocy w twojej dokumentacji.

Pisemne wskazanie jest jednak bezpieczniejsze, bo jasno pokazuje twoją wolę. Według broszury HELORA pismo pomaga wyjaśnić świadczeniodawcy rolę osoby zaufania i sprawdzić tożsamość osób, które się na nią powołują.

1. Pobierz wzór formularza SPF Santé publique: [Exemple de formulaire de désignation d'une personne de confiance](https://www.health.belgium.be/fr/outils/droits-patients-exemples-formulaire-designer-personne-confiance-ou-representant). Formularz po niderlandzku udostępnia Vlaams Patiëntenplatform.
2. Wpisz, kogo wskazujesz, na jak długo i w jakich sprawach. Możesz np. ograniczyć pomoc do jednej operacji i rehabilitacji po niej.
3. Poinformuj wybraną osobę.
4. Przekaż dokument lekarzowi lub szpitalowi i poproś o dołączenie go do dokumentacji.

Vlaams Patiëntenplatform pisze, że wskazanie przekazujesz świadczeniodawcy na papierze.

Wskazanie możesz zakończyć w każdej chwili. Poinformuj wtedy tę osobę i lekarzy, którzy cię leczą.

## Kiedy działa przedstawiciel pacjenta?

**Przedstawiciel pacjenta** — FR: *représentant*, NL: *vertegenwoordiger* — działa tylko wtedy, gdy świadczeniodawca oceni, że nie jesteś już w stanie samodzielnie wykonywać swoich praw, np. po ciężkim wypadku albo w zaawansowanej chorobie.

Przedstawiciel:

- wykonuje twoje prawa w twoim interesie,
- powinien kierować się twoimi wartościami, preferencjami i celami życiowymi,
- powinien angażować cię w decyzje na tyle, na ile to możliwe,
- **nigdy nie może działać wbrew twojej deklaracji woli na przyszłość**.

Według broszury HELORA świadczeniodawca może sprzeciwić się decyzji przedstawiciela w twoim interesie, aby zapobiec zagrożeniu życia lub zdrowia, po naradzie zespołu. Nie może tego zrobić, jeśli przedstawiciel wykaże, że jego decyzja odpowiada twojej wyraźnej woli.

W nagłym przypadku, gdy twoja wola jest niepewna, a przedstawiciela nie ma na miejscu, personel udziela niezbędnej pomocy od razu, w twoim interesie.

## Jak wyznaczyć przedstawiciela na przyszłość?

Przedstawiciela wyznaczasz, póki możesz samodzielnie podejmować decyzje. Ustawa wymaga **szczególnego pisemnego upoważnienia** — FR: *mandat* — które:

- jest datowane,
- jest podpisane przez ciebie i przez przedstawiciela,
- potwierdza, że przedstawiciel zgadza się pełnić tę funkcję.

Według broszury HELORA takie upoważnienie jest bezpłatne. Wskazana osoba nie musi się zgodzić.

### Krok po kroku

1. Porozmawiaj z osobą, którą chcesz wskazać. Wyjaśnij jej, co jest dla ciebie ważne w leczeniu.
2. Pobierz wzór SPF Santé publique: [Exemple de formulaire de désignation de représentant](https://www.health.belgium.be/fr/outils/droits-patients-exemples-formulaire-designer-personne-confiance-ou-representant). Wzór po niderlandzku znajdziesz na stronie Vlaams Patiëntenplatform.
3. Jeśli wskazujesz kilku przedstawicieli, ustal **kolejność**, w jakiej mają działać.
4. Możesz wskazać też osoby bliskie, które będą **pomagać przedstawicielowi**.
5. Możesz określić, na jak długo i w jakiej sytuacji przedstawiciel ma działać.
6. Datujcie i podpiszcie dokument oboje.
7. Poinformuj bliskich i lekarzy. Broszura HELORA radzi sporządzić formularz w trzech oryginałach — dla ciebie, przedstawiciela i wybranego świadczeniodawcy — bo nie ma centralnego rejestru takich upoważnień.

Przedstawiciela możesz też wskazać w **pozasądowym mandacie ochronnym** — FR: *mandat de protection extrajudiciaire* — z kodeksu cywilnego. Od 1 marca 2019 r. taki mandat może dotyczyć nie tylko majątku, lecz także spraw osobistych, w tym wskazania osoby zaufania lub przedstawiciela pacjenta. Mandat ochronny ma dodatkowe wymogi formalne i może wiązać się z kosztami. Szczegóły wyjaśni notariusz.

## Jak odwołać lub zmienić przedstawiciela?

Ty albo twój przedstawiciel możecie zakończyć upoważnienie w każdej chwili. Wymagania co do formy odwołania podaje broszura SPF Santé publique; najbezpieczniej zrób to na piśmie.

1. Sporządź pismo z datą i podpisem, w którym odwołujesz upoważnienie.
2. Poinformuj o tym przedstawiciela, osobę zaufania i lekarzy, którzy cię leczą.
3. Poproś o dołączenie pisma do dokumentacji.
4. Jeśli chcesz wskazać kogoś innego, podpiszcie nowe upoważnienie.

## Kto decyduje, jeśli nikogo nie wskażę?

Jeśli nie wyznaczysz przedstawiciela, ustawa wskazuje go za ciebie. Obowiązuje kolejność:

1. **administrator osoby** — FR: *administrateur de la personne*, NL: *bewindvoerder* — wyznaczony przez **sędziego pokoju** (FR: *juge de paix*, NL: *vrederechter*), jeśli ma kompetencje w tym zakresie,
2. małżonek, z którym mieszkasz, partner, z którym zawarłeś kohabitację legalną (FR: *cohabitation légale*, NL: *wettelijke samenwoning*), albo partner, z którym faktycznie mieszkasz,
3. pełnoletnie dziecko,
4. rodzic,
5. pełnoletni brat lub siostra.

Jeśli nikt z tej listy nie jest dostępny albo nie chce działać, twoje interesy chroni świadczeniodawca, w razie potrzeby po naradzie z innymi członkami zespołu. Tak samo jest przy sporze między dwiema osobami z listy.

Kolejność ustawowa nie zawsze odpowiada temu, czego chcesz. Jeśli np. wolisz, aby decydowała przyjaciółka, a nie rodzeństwo, wyznacz ją pisemnie.

## Czym to się różni od deklaracji woli i ochrony prawnej?

### Deklaracja woli na przyszłość

**Deklaracja woli na przyszłość** — FR: *déclaration anticipée de volonté*, NL: *voorafgaande wilsverklaring* — to dokument, w którym z wyprzedzeniem opisujesz swoje życzenia co do opieki medycznej na czas, gdy nie będziesz mógł decydować. Możesz w niej m.in. odmówić konkretnego zabiegu.

- Pozostaje ważna, dopóki jej nie odwołasz, będąc zdolnym do decyzji.
- Na twoją prośbę można dołączyć ją do dokumentacji medycznej.
- Osoba zaufania albo przedstawiciel może poinformować o niej lekarza.
- Odmowę zabiegu lekarz musi uszanować. Vlaams Patiëntenplatform podkreśla, że musi być sformułowana jednoznacznie.

Odmowa leczenia nie odbiera ci prawa do opieki podstawowej, np. higieny, odżywiania i łagodzenia bólu.

Deklaracja określa, **czego chcesz**. Przedstawiciel jest osobą, która **mówi w twoim imieniu** w sprawach, których deklaracja nie obejmuje. Najlepiej mieć jedno i drugie i omówić deklarację z przedstawicielem.

> Uwaga: deklaracja dotycząca eutanazji to odrębny dokument, regulowany osobną ustawą. Ten poradnik jej nie opisuje.

### Ochrona prawna osoby pełnoletniej

**Ochrona sądowa** — FR: *protection judiciaire* — wymaga decyzji sędziego pokoju. Sędzia wyznacza administratora i decyduje, czy ochrona dotyczy spraw osobistych, majątku czy obu. Administrator może pomagać ci w czynnościach albo działać w twoim imieniu.

**Ochrona pozasądowa** — FR: *protection extrajudiciaire* — nie wymaga sędziego. Sam wcześniej udzielasz pełnomocnictwa wybranej osobie, póki jesteś w stanie to zrobić.

Przedstawiciel pacjenta zajmuje się tylko prawami pacjenta: informacją o zdrowiu, zgodą na leczenie, dokumentacją medyczną. Nie zarządza twoim kontem, mieszkaniem ani innym majątkiem.

## Co zrobić, gdy pojawi się problem?

- **Lekarz lub szpital nie uwzględnia osoby zaufania lub przedstawiciela** — poproś o wyjaśnienie i wpis do dokumentacji. Jeśli to nie pomoże, zwróć się do mediatora praw pacjenta: w szpitalu do mediatora szpitala, poza szpitalem do federalnej służby mediacji „Prawa pacjenta” (według Droits Quotidiens i Vlaanderen.be — FR: tel. 02 524 85 21, NL: tel. 02 524 85 20).
- **Rodzina się nie zgadza** — ustawa nie rozstrzyga sporów rodzinnych. Przy sporze między osobami z listy ustawowej interesów pacjenta pilnuje świadczeniodawca. W sprawach ochrony prawnej właściwy jest sędzia pokoju. Skorzystaj z pomocy prawnej, np. adwokata albo notariusza.
- **Nie wiesz, który dokument wybrać** — pytania po niderlandzku możesz zadać Vlaams Patiëntenplatform (tel. 016 23 05 26). Mandat ochronny omówisz z notariuszem.

Jeśli trafiasz do szpitala, zobacz też poradnik [Hospitalizacja w Belgii: co pokrywa kasa chorych, a co jest za dopłatą](/baza-wiedzy/hospitalizacja-w-belgii-co-pokrywa-kasa-chorych-a-co-jest-za-doplata/).

## Najważniejsze w skrócie

- Osoba zaufania pomaga i towarzyszy, ale nie decyduje za ciebie. Możesz ją wskazać ustnie, lepiej pisemnie.
- Przedstawiciel działa dopiero wtedy, gdy nie możesz sam wykonywać swoich praw.
- Przedstawiciela wyznaczasz pisemnie: dokument datowany i podpisany przez was oboje, bezpłatny, odwoływalny w każdej chwili.
- Bez wyznaczenia obowiązuje kolejność ustawowa: administrator osoby, małżonek lub partner, dziecko, rodzic, rodzeństwo, a na końcu świadczeniodawca.
- Przedstawiciel nie może działać wbrew twojej deklaracji woli na przyszłość.
- Poinformuj bliskich i lekarzy, a kopie dokumentów przekaż do dokumentacji medycznej.