# Mieszkamy razem — jak zgłosić cohabitation légale i co to zmienia?

- Adres: https://popolsku.be/baza-wiedzy/cohabitation-legale-jak-zglosic-i-zakonczyc/
- Rodzaj: poradnik
- Region: cała Belgia
- Dział: Rodzina i dzieci › Ślub, narodziny i rozwód
- Stan informacji na dzień: 08.10.2026
- Zweryfikowano: 08.10.2026
- Ostatnia zmiana: 08.10.2026
- Źródła:
  - [Wikifin (FSMA) — cohabitation légale: mieszkanie rodzinne, wspólne koszty i długi, majątek, użytkowanie po śmierci, umowa u notariusza](https://www.wikifin.be/fr/famille/mariage-cohabitation-legale-ou-cohabitation-de-fait/la-cohabitation-legale)
  - [Notaire.be (Fednot) — cohabitation légale: warunki, deklaracja, skutki, umowa u notariusza i zakończenie](https://www.notaire.be/relations-et-vivre-ensemble/la-cohabitation-legale)
  - [Notaire.be (Fednot) — samenlevingsovereenkomst (NL)](https://www.notaire.be/node/68)
  - [Service public de Wallonie — devenir cohabitants légaux (deklaracja w gminie)](https://www.wallonie.be/fr/demarches/devenir-cohabitants-legaux)
  - [Be.brussels — cohabitation légale: warunki, dokumenty, koszt w gminach brukselskich, forma umowy](https://be.brussels/fr/identite-nationalite/vie-conjugale-et-divorce/cohabitation/cohabitation-legale)
  - [Vlaanderen.be — trouwen en samenwonen: feitelijk i wettelijk samenwonen](https://www.vlaanderen.be/gezin/samenwonen-huwen-en-scheiden/huwen-en-samenwonen/trouwen-en-samenwonen)
  - [Stad Leuven — rejestracja wettelijk samenwonen: warunki, wizyta, koszt](https://leuven.be/wettelijk-samenwonen)
  - [Stad Leuven — zakończenie wettelijk samenwonen: wspólne i jednostronne](https://leuven.be/wettelijk-samenwonen-stopzetten)
  - [Gmina Florenville — dokumenty cudzoziemców do deklaracji cohabitation légale (PDF)](https://www.florenville.be/ma-ville/services-communaux/etat-civil-population/documents-utiles/cohabitation-etrangers-liste-documents-2.pdf)
  - [Your Europe (Komisja Europejska) — dokumenty urzędowe w UE bez apostille, formularz wielojęzyczny](https://europa.eu/youreurope/citizens/family/couple/getting-public-documents-accepted/index_pl.htm)
- Cytowanie: „Mieszkamy razem — jak zgłosić cohabitation légale i co to zmienia?”, PoPolsku.be, stan informacji na dzień 08.10.2026, https://popolsku.be/baza-wiedzy/cohabitation-legale-jak-zglosic-i-zakonczyc/

---

Mieszkacie razem pod jednym adresem, ale nie jesteście małżeństwem? To jeszcze nie oznacza, że jesteście w **prawnym wspólnym zamieszkaniu** — FR: *cohabitation légale*, NL: *wettelijke samenwoning*. Ten status powstaje dopiero po złożeniu formalnej deklaracji w gminie. Wyjaśniamy, kto może ją złożyć, co trzeba przygotować i co status zmienia w sprawach domu, kosztów i majątku.

## Wspólny meldunek a cohabitation légale — na czym polega różnica?

Belgijskie przepisy rozróżniają dwie sytuacje:

- **Faktyczne wspólne zamieszkanie** — FR: *cohabitation de fait*, NL: *feitelijk samenwonen*. Mieszkacie razem, możecie być zameldowani pod tym samym adresem, ale nie złożyliście deklaracji. Tworzycie wtedy tzw. rodzinę faktyczną (NL: *feitelijk gezin*).
- **Cohabitation légale**. Dwie osoby, które mieszkają razem, składają w gminie deklarację prawnego wspólnego zamieszkania. Od tego momentu obowiązują je określone prawa i obowiązki.

Sam meldunek pod wspólnym adresem nie zastępuje deklaracji. Zmiana adresu to osobna formalność — opisujemy ją w poradniku [Zmiana adresu po przeprowadzce – kiedy i jak zgłosić nowy adres?](/baza-wiedzy/rejestracja-po-zmianie-adresu-w-belgii/).

Cohabitation légale nie jest też małżeństwem. Daje pewną ochronę prawną, ale znacznie węższą.

## Kto może złożyć deklarację?

Deklarację mogą złożyć **dwie osoby**, które:

- są **pełnoletnie** i mają zdolność do czynności prawnych,
- **nie pozostają w małżeństwie**,
- **nie są w innej cohabitation légale**,
- mają **wspólne miejsce zamieszkania**.

Status nie jest zarezerwowany dla par. Mogą go wybrać pary różnej i tej samej płci, a także osoby, które mieszkają razem bez związku uczuciowego. W przeciwieństwie do małżeństwa pokrewieństwo nie wyklucza deklaracji — mogą ją złożyć np. brat i siostra.

Status dotyczy zawsze **dokładnie dwóch osób**. Trzech współlokatorów nie może razem zawrzeć cohabitation légale.

Nie myl deklaracji z procedurami pobytowymi — przy uzyskiwaniu prawa pobytu na podstawie związku obowiązują osobne zasady. Zobacz poradnik [Zameldowanie członków rodziny dołączających później do osoby już mieszkającej w Belgii](/baza-wiedzy/rejestracja-czlonkow-rodziny-dolaczajacych-pozniej-do-osoby-juz-mieszkajacej-w-belgii/).

## Gdzie i jak złożyć deklarację?

Deklarację składacie razem w **urzędzie stanu cywilnego** — FR: *service de l'état civil*, NL: *dienst burgerlijke stand* — gminy, w której wspólnie mieszkacie. W niektórych gminach sprawą zajmuje się wydział ludności (FR: *service Population*).

1. Sprawdź na stronie gminy, czy trzeba umówić wizytę. Na przykład w Leuven oboje partnerzy umawiają wspólny termin online lub telefonicznie.
2. Zapytaj, jakie dokumenty są potrzebne w waszej sytuacji.
3. Przyjdźcie razem z dokumentami tożsamości.
4. Podpiszcie deklarację w urzędzie.

### Co zawiera deklaracja?

Deklaracja jest pisemna. Zawiera m.in.:

- datę złożenia,
- imiona i nazwiska obu osób,
- miejsca i daty urodzenia,
- adres wspólnego miejsca zamieszkania,
- wyraźne oświadczenie o woli wspólnego zamieszkania,
- potwierdzenie, że zapoznaliście się z przepisami Kodeksu cywilnego o cohabitation légale,
- wzmiankę o umowie o wspólnym pożyciu, jeśli ją zawarliście,
- podpisy obu osób.

### Jakie dokumenty przygotować?

Lista zależy od gminy i od tego, jakie dane o twoim stanie cywilnym są już w belgijskich rejestrach. Zwykle potrzebne są:

- **dokumenty tożsamości** obu osób,
- **dowód stanu cywilnego**: że nie jesteś w małżeństwie (np. dokument potwierdzający stan wolny albo rozwiązanie wcześniejszego małżeństwa) i nie jesteś w innej cohabitation légale.

Jeżeli przyjechałeś z zagranicy, gmina może poprosić o udowodnienie stanu cywilnego dokumentami z kraju pochodzenia. Przykładowo gmina Florenville wymienia dla cudzoziemców m.in. odpis aktu urodzenia, zaświadczenie o stanie cywilnym, zaświadczenie o braku innej cohabitation, oryginały dokumentów z tłumaczeniem na francuski i legalizacją oraz ograniczoną ważność zaświadczeń (zasadniczo 6 miesięcy, zaświadczenie o stanie wolnym 3 miesiące). To przykład jednej gminy — twoja gmina może wymagać innego zestawu.

> Uwaga: zanim zamówisz dokumenty w Polsce, zapytaj swoją gminę, jakie dokumenty przyjmie, czy wymaga tłumaczenia przysięgłego oraz jak stare mogą być zaświadczenia. Polskie dokumenty dotyczące m.in. urodzenia, stanu cywilnego i małżeństwa są objęte unijnym rozporządzeniem 2016/1191 — belgijski urząd nie może żądać na nich apostille, a wielojęzyczny standardowy formularz może zastąpić tłumaczenie (urząd może zażądać tłumaczenia tylko w wyjątkowych przypadkach).

### Ile to kosztuje?

Opłatę ustala gmina. Przykłady:

- w gminach brukselskich deklaracja kosztuje od 20 do 60 euro, zależnie od gminy,
- w Leuven 25 euro (płatne podczas wizyty),
- we Florenville 40 euro.

Aktualną stawkę sprawdź w swojej gminie.

## Co zmienia cohabitation légale?

Skutki wynikają z samej deklaracji — nie trzeba zawierać dodatkowej umowy. Najważniejsze skutki dotyczą domu, wspólnych wydatków, długów i majątku.

### Wspólne mieszkanie jest chronione

**Mieszkanie rodzinne** — FR: *logement familial*, NL: *gezinswoning* — podlega ochronie. Żadna z osób nie może bez zgody drugiej:

- sprzedać go,
- wynająć,
- obciążyć hipoteką,
- podarować.

Według Wikifin dotyczy to także osoby, która jest jedynym właścicielem mieszkania.

### Wspólne koszty dzielicie według dochodów

Każda z osób dokłada się do wydatków wspólnego życia **w proporcji do swoich dochodów**. Nie oznacza to automatycznie podziału kosztów po połowie.

### Niektóre długi spłacacie oboje

Jeżeli jedna osoba zaciąga dług dla potrzeb wspólnego życia i dzieci, które razem wychowujecie, za jego spłatę odpowiada także druga osoba (tak też Wikifin).

Nie dotyczy to każdego zobowiązania partnera. Prywatna pożyczka niezwiązana z potrzebami wspólnego gospodarstwa nie staje się automatycznie twoim długiem.

### Majątek nie staje się wspólny

Cohabitation légale przypomina **rozdzielność majątkową**. Każda osoba zachowuje swoje dochody i jest właścicielem rzeczy, co do których może udowodnić, że do niej należą. Rzeczy, których własności nie da się wykazać, uważa się za wspólne — należą do was obojga w częściach (FR: *indivision*). Wikifin podaje przykład pralki kupionej za gotówkę, bez nazwiska na fakturze.

Dlatego zachowuj faktury, umowy i potwierdzenia przelewów przy większych zakupach.

### Co po śmierci jednej z osób?

Według Wikifin ustawowe prawo spadkowe osoby, która przeżyła, ogranicza się do **użytkowania** (FR: *usufruit*) mieszkania rodzinnego i jego wyposażenia. Testament może to prawo ograniczyć albo rozszerzyć — partner w cohabitation légale nie jest więc chroniony tak jak małżonek.

Jeżeli chcecie lepiej zabezpieczyć się na wypadek śmierci, porozmawiajcie z notariuszem o testamencie.

## Czy potrzebna jest umowa u notariusza?

Do samej deklaracji w gminie umowa nie jest potrzebna. Możecie jednak dodatkowo zawrzeć **umowę o wspólnym pożyciu** — FR: *contrat de cohabitation* lub *convention de cohabitation légale*, NL: *samenlevingsovereenkomst*.

W umowie możecie uregulować przede wszystkim sprawy majątkowe, np. podział kosztów i dochodów albo spis tego, co każde z was wnosi na początku wspólnego życia — wtedy rzecz, której właściciela trudno później wykazać, nie będzie automatycznie uważana za wspólną.

Umowa nie może zawierać postanowień sprzecznych z prawem — Wikifin podaje przykład klauzuli o obowiązku wierności. Do spraw spadkowych służy testament, a nie umowa o wspólnym pożyciu.

### Samodzielnie czy u notariusza?

- **Be.brussels**, portal Regionu Stołecznego Brukseli, podaje, że umowę może spisać notariusz albo sami partnerzy, ale zaleca notariusza, aby mieć pewność co do ważności prawnej umowy.
- **Wikifin** pisze, że umowy między partnerami w cohabitation légale muszą być sporządzone przez notariusza, aby były ważne, a każda zmiana umowy wymaga notariusza i zgody obu stron.

Jeżeli umowa ma dotyczyć majątku — np. nieruchomości lub ustalenia, co należy do każdego z was — wybierz umowę u notariusza. Notariusz powie też, jakiej formy wymaga wasza konkretna sytuacja.

## Jak zakończyć cohabitation légale?

Cohabitation légale kończy się:

- gdy jedna z osób zawrze małżeństwo (także ze swoim partnerem),
- po śmierci jednej z osób,
- po złożeniu pisemnej deklaracji o zakończeniu — wspólnej albo jednostronnej.

### Zakończenie za porozumieniem

Oboje podpisujecie deklarację o zakończeniu w gminie, w której mieszka jedno z was. W Leuven jest to bezpłatne.

### Zakończenie jednostronne

Jedna osoba może zakończyć cohabitation légale sama, bez zgody drugiej. Podpisuje jednostronną deklarację w gminie, a drugą osobę oficjalnie zawiadamia o tym **komornik** — FR: *huissier de justice*, NL: *gerechtsdeurwaarder*.

Koszty komornika ponosi osoba, która kończy cohabitation. Ich wysokość zależy od sprawy. W gminach brukselskich do zakończenia wystarczy zwykle dokument tożsamości; opłata zależy od gminy i rodzaju zakończenia.

## Co, jeśli nie możecie się porozumieć?

Jeżeli relacje między wami poważnie się popsuły, każda z osób może zwrócić się do **sądu rodzinnego** — FR: *tribunal de la famille*, NL: *familierechtbank* — o pilne i tymczasowe środki. Mogą one dotyczyć np. tego, kto zajmuje mieszkanie, zarządu majątkiem lub zobowiązaniami oraz ochrony dzieci.

W takiej sytuacji skorzystaj z pomocy prawnika lub notariusza.

## Czego ten poradnik nie obejmuje?

Cohabitation légale może mieć znaczenie także w innych sprawach, ale rządzą nimi osobne przepisy:

- **podatki dochodowe**,
- **świadczenia społeczne** — zasiłki, emerytury, dodatki,
- **prawo pobytu** cudzoziemca na podstawie związku,
- **pełne zasady dziedziczenia** i podatek od spadku.

W tych sprawach sprawdź zasady właściwej instytucji albo skonsultuj notariusza.

## Pytania do zadania w gminie przed wizytą

1. Czy trzeba umówić wizytę i czy przychodzimy oboje?
2. Jakie dokumenty tożsamości i stanu cywilnego musimy przedstawić?
3. Czy dokumenty z Polski wymagają tłumaczenia przysięgłego (czy wystarczy wielojęzyczny formularz) i jak stare mogą być?
4. Ile kosztuje deklaracja i jak można zapłacić?
5. Kiedy i jak otrzymamy potwierdzenie rejestracji?

Jeżeli któreś z was ma nieruchomość, znaczny majątek albo dzieci z poprzedniego związku, przed deklaracją porozmawiajcie też z notariuszem.